ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Σελ 5. Φρούριο Κούλε    

Σελ 7.Ενετικά Νεώρια

Σελ 9.Δεξαμενή Τζάνε

Σελ 11.Πύλη Ιησού

Σελ 13.Πύλη Παντοκράτορα

Σελ 15.Λότζια

Σελ 17.Άγαλμα Ελευθέριου Βενιζέλου

Σελ 19.Άγαλμα Αγνώστου Στρατιώτη

Σελ 21.Άγαλμα Ερωτόκριτου & Αρετούσας

Σελ.23Μνημείο Μάχης της Κρήτης

Σελ 25.Προτομή Μηνά Γεωργιάδη

Σελ 27.Προτομή Ιωάννου Βλάχου - Δασκαλογιάννη

Σελ 29.Τάφος Ν. Καζαντζάκη 

Σελ 31.Κρήνη Πριούλι

Σελ 33.Κρήνη Μοροζίνι

Σελ 35.Κρήνη Σαγκρέντο 

Σελ 37.Κρήνη Μπέμπο

Σελ 39.Δομίνικος Θεοτοκόπουλος

Σελ 41.Μέγαρο Φυτάκη

Φρούριο Κούλε

Τοποθεσία: Στην είσοδο του λιμανιού του Ηρακλείου, εκεί που τελειώνει ο δυτικός μόλος. Βρίσκεται εκεί, ώστε να προστατεύει το λιμάνι του Ηρακλείου από τους εισβολείς και τις αποβάσεις άλλων κατακτητών.

Αρχιτεκτονική: Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα, το πρώτο φρούριο στη θέση του σημερινού να δημιουργήθηκε στην περίοδο της Αραβοκρατίας (9ος-10ος). Η συνολική επιφάνεια του φρουρίου  είναι 3600 τετραγωνικά μέτρα, ενώ διαθέτει δύο ορόφους και 26 διαμερίσματα τα δωμάτια του ισογείου του, εκτός από χώροι για τα κανόνια, πιστεύεται ότι χρησίμευσαν και σαν κατοικίες των καπετάνιων της εποχής, σαν αποθήκες ,αλλά και αίθουσες βασανιστηρίων των Κρητών επαναστατών.

Ενετικά Νεώρια

Ονομασία : Τα νεώρια είναι στεγασμένοι κατά μήκος χώροι για την κατασκευή και επισκευή των γαλέρων του βενετικού στόλου. Οι Βενετοί   έφτιαξαν  19 νεώρια απέναντι από το κάστρο, αφού το λιμάνι ήταν μεγάλος ναύσταθμος. Σήμερα διατηρούνται μόνο 5-6 νεώρια από τα 19. Μεγάλο μέρος τους κατεδαφίστηκε για να φτιαχτεί η παραλιακή λεωφόρος. 

Τοποθεσία: Βρίσκονται στο ενετικό λιμάνι του Ηρακλείου. Στο τέλος της οδού 25ης Αυγούστου δεξιά, κατεβαίνοντας τα μαρμάρινα σκαλιά θα βρεθείτε μπροστά από ό, τι σώζεται από τα ενετικά νεώρια. 

Περιγραφή: Ανάμεσα στα νεώρια υπήρχε αποθήκη άλατος, ενώ μια μεγάλη δεξαμενή νερού με χωρητικότητα 20.000 βαρέλια είχε χτιστεί δυτικά από το τελευταίο νεώριο. Αποτελείται από δύο θολοσκεπείς χώρους, που επικοινωνούν μεταξύ τους μέσα από τοξωτά ανοίγματα, και διαθέτει τέσσερα ανοίγματα για να μπαίνει το φως και ο αέρας.

Δεξαμενή Ζανέ

Ονομασία: Πήρε το όνομα του Γενικού Προνοητή Joanni Jacomo Zane που φρόντισε για την αποπεράτωσή της. Η δεξαμενή «Ζάνε»,  επί ενετοκρατίας ξεδιψούσε το Ηράκλειο .

Τοποθεσία: Βρίσκεται στο λιμάνι. Η κατασκευή της άρχισε στη θητεία του Benetto Moro και ολοκληρώθηκε το 1615. 

Περιγραφή: Για πολλά χρόνια χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη εξαγωγής του Τελωνείου. Η δεξαμενή είχε μεγάλη χωρητικότητα. Σύμφωνα με τον capitano di Candia Antonio Mocenigo (1615) χωρούσε περισσότερα από 20 χιλιάδες βαρέλια. Στη δεξαμενή αυτή συγκεντρώνονταν τα νερά από τις στέγες των νεωρίων, αλλά και από μικρή πηγή στην περιοχή.

Πύλη Ιησού

Ονομασία : Η Πύλη Ιησού, στην οποία κατέληγε ο προς Νότο οδικός άξονας της πόλης, πήρε το όνομά της από την ομώνυμη εκκλησία που υπήρχε στην περιοχή, στην εξωτερική πλευρά της οχύρωσης.

Περιγραφ΄ή : πρόκειται για ένα κορυφαίο μνημείο του Χάνδακα, για τη μία από τις τρεις μνημειακές πύλες στα κομβικά σημεία των ενετικών τειχών.Η Πύλη Ιησού είναι έργο ενός από τους κορυφαίους Βενετσιάνους αρχιτέκτονες και στρατιωτικούς μηχανικούς, του Μικέλε Σανμικέλι, και αποτελεί ένα από τα ωραιότερα δείγματα αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής του Ηρακλείου. Όταν πλέον το αυτοκίνητο άρχισε να κυριαρχεί στη ζωή και του Ηρακλείου, προέκυψε η ανάγκη να βρεθεί διέξοδος για το νέο μέσο μεταφοράς. Η λύση ήταν να προκληθούν ρήγματα στα τείχη ώστε να μπορούν να περνούν τα οχήματα. Το 1970-71 το μεγάλο ρήγμα της Πύλης Ιησού (και φυσικά η γεφύρωσή του) έκανε τους Ηρακλειώτες να ονομάσουν την Πύλη "Καινούργια Πόρτα", όνομα με το οποίο είναι γνωστή ακόμα και σήμερα για τους περισσότερους.

Πύλη Παντοκράτορα

Ονομασία: Η Πύλη του Παντοκράτορα, γνωστή και ως Χανιόπορτα, ένωνε την Πόλη του Χάνδακα της εποχής της Ενετοκρατίας µε τις δυτικές επαρχίες του νησιού και το αντίστροφο. Το όνοµά της οφείλεται στη µικρή εκκλησία του Παντοκράτορα που βρισκόταν στο εσωτερικό της οχύρωσης και κοντά στην πύλη.

Περιγραφή: Πάνω από την Πύλη υπάρχει ανάγλυφο µε τη µορφή του Παντοκράτορα σε µετάλλιο και κάτω ανάγλυφος λέοντας, σύµβολο των ενετών.  Χρονολογία της κατασκευής της είναι το 1567. Η πρόσοψη της πύλης είναι µνηµειακού χαρακτήρα και ο σχεδιασµός της οφείλεται στον ενετό αρχιτέκτονα Michele Sanmicheli. Η ιδιοµορφία της πύλης έγκειται στο σχέδιο του εσωτερικού της που έχει διπλό χαρακτήρα. Από δύο χωριστές εισόδους της πρόσοψης ξεκινούσαν δύο επιµήκεις θολοσκεπείς διάδροµοι που ο µεν αριστερός χρησιµοποιούνταν αποκλειστικά για τη χρήση των κατοίκων της πόλης και όσων έρχονταν από τις δυτικές επαρχίες, ενώ ο δεξιός χρησιµοποιούνταν για καθαρά στρατιωτικούς λόγους

Ενετική Λότζια

Περιγραφή: Η Λότζια (Loggia) βρίσκεται στο κέντρο του Ηρακλείου, στην οδό 25ης Αυγούστου.  Είναι ένα κομψότατο οικοδόμημα που χτίστηκε το 1626-28 από τον Φραγκίσκο Μοροζίνι.  Τα πολιτικά και κοινωνικά ήθη των Ενετών επέβαλαν την ανέγερση αυτού του δημόσιου κτιρίου στο Ηράκλειο, όπου θα συνεδρίαζαν οι ευγενείς, οι άρχοντες και οι φεουδάρχες για να πάρουν αποφάσεις σε ζητήματα που αφορούσαν την οικονομική και εμπορική ζωή του τόπου. Παράλληλα λειτουργούσε και ως χώρος συναντήσεως και ψυχαγωγίας τους.

Σήμερα το είναι το κεντρικό κτήριο του Δήμου Ηρακλείου και στεγάζει το γραφείο του Δημάρχου, τα γραφεία αντιδημάρχων, διοικητικές και οικονομικές υπηρεσίες και την αίθουσα όπου συνεδριάζει το Δημοτικό Συμβούλιο.

Ελευθέριος Βενιζέλος

Περιγραφή : Ο Ελευθέριος K. Βενιζέλος καταγόταν από τις Μουρνιές Χανίων. Διετέλεσε πρωθυπουργός της Κρητικής Πολιτείας και επτά φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας. 

Το άγαλμα «Ελευθέριος Βενιζέλος» βρίσκεται στην πλατεία Ελευθερίας στην τοποθεσία «Τρεις καμάρες» .

Η θέα από εκεί είναι υπέροχη, φαίνεται και το λιμάνι του Ηρακλείου.

Το χάλκινο άγαλμα του Ελευθερίου Βενιζέλου, κατασκευάστηκε το 1963 ,από τον Γιάννη Παππά με αρχιτέκτονα το  Ν.Χατζημιχάλη. Κάτω από το σημείο που έχει τοποθετηθεί το άγαλμα βρίσκεται η εσωτερική θολωτή στοά της πύλης του Αγίου Γεωργίου.

Ο τάφος του βρίσκεται στο Ακρωτήρι Χανίων ,κοντά στο μέρος όπου γεννήθηκε. 

Μνημείο Αγνώστου Στρατιώτη

Περιγραφή: Βρίσκεται στο κέντρο της πλατείας Ελευθερίας -έργο του καλλιτέχνη Χριστόφορου Νατσίου -20ου αιώνα. Στις εθνικές επετείους και στην επέτειο της Μάχης της Κρήτης οι αρχές του Ηρακλείου καταθέτουν εκεί στεφάνι τιμώντας αυτούς που έχασαν τη ζωή τους για την ελευθερία το 1821, το 1940 και κατά την Μάχη της Κρήτης.

Το μνημείο είναι ένας ανδριάντας, ύψους 2 μ., ο οποίος παριστάνει έναν στρατιώτη σε στάση αναμονής, Στις τρεις από τις τέσσερις πλευρές του Μνημείου υπάρχουν ανάγλυφες παραστάσεις που απεικονίζουν κρητικούς πολεμιστές , μία μητέρα από την Κρήτη που στέλνει τον γιο της στον πόλεμο και τον Πύργο του Ξωπατέρα στη Μεσαρά. Στην εμπρόσθια πλευρά υπάρχουν χαραγμένα τρία επιγράμματα: Το Ηράκλειον εις τα άριστα τέκνα των πολέμων 1912-1922, Ου θνήσκουσι θανόντες αμυνόμενοι περί πάτρης, αυτών γαρ φήμη γαίαν άπασαν έχει και Σε πόλεμο όποιος σκοτωθεί, μονάχα ζωή χάνει, μα παίρνει όνομ’ αθάνατο κι αμάραντο στεφάνι. .

Ερωτόκριτος & Αρετούσα

Τοποθεσία: Πλατεία Κορνάρου ( Βαλιδέ Τζαμί). Γλύπτης: Παρμακέλης

Περιγραφή: Η Πλατεία Κορνάρου πήρε το όνομα της από τον μεγάλο κρητικό καλλιτέχνη Βιτσέντζο Κορνάρο. Ο Βιτσέντζος Κορνάρος (1553-1613) ήταν ποιητής με καταγωγή από τη Σητεία, που μεγάλωσε στον Χάνδακα (Ηράκλειο).

Ο Κορνάρος είναι από τους κυριότερους εκπροσώπους της Κρητικής Αναγέννησης, και το γνωστότερο έργο του είναι ο «Ερωτόκριτος».

Πρόκειται για αφηγηματικό ποίημα ή έμμετρο μυθιστόρημα γραμμένο στην Κρητική διάλεκτο, τη μητρική γλώσσα του ποιητή, που αποτελείται από χιλιάδες στίχους με θέμα τον έρωτα του Ερωτόκριτου με την Αρετούσα.

Ερμηνεία : Ο έφιππος Ερωτ΄όκριτος αποχαιρετά την αγαπημένη του Αρετούσα. Οι πρωταγωνιστές της σκηνής έχουν πολλά κεφάλια, και σύμφωνα με την ερμηνεία του καλλιτέχνη,  με αυτό τον τρόπο απεικονίζεται η δραματικότητα και η κίνηση του αποχαιρετισμού.

Μάχη της Κρήτης

Τοποθεσία: Λεωφ. Δημοκρατίας (πάρκο Γεωργιάδη).

Περιγραφή: Το μνημείο για την Μάχη της Κρήτης είναι αφιερωμένο στους Έλληνες και στους Βρετανούς, Αυστραλούς και Νεοζηλανδούς συμμάχους που έχασαν την ζωή τους στην Μάχη της Κρήτης τον Μάιο του 1941.

Μπροστά από το μνημείο υπάρχουν δύο ιταλικά πυροβόλα , τα οποία είχαν λάβει μέρος στην Μάχη όπου είχαν μεταφερθεί από τους Βρετανούς ως λάφυρα , πριν από την Γερμανική επίθεση. Στις εθνικές επετείους και στην επέτειο της Μάχης της Κρήτης , κατατίθενται στεφάνια για να τιμηθούν οι ήρωες που έχασαν την ζωή τους για την ελευθερία μας. 

Μηνάς Γεωργιάδης

Ιωάννης Βλάχος - Δασκαλογιάννης

Περιγραφή: Ο Ιωάννης Βλάχος-Δασκαλογιάννης (η προτομή του οποίου βρίσκεται στην γνωστή πλατεία Δασκαλογιάννη στο κέντρο του Ηρακλείου), γεννήθηκε στην Ανώπολη Σφακίων  Ήταν ένα από τα μεγαλύτερα ονόματα της Μάχης της Κρήτης και βοήθησε πολύ στην απελευθέρωση της Κρήτης από τους Οθωμανούς Τούρκους .

Μετά τις σπουδές του στο εξωτερικό είχε ένα όνειρο :ήθελε να ξεσηκώσει τους συντοπίτες του ώστε να επαναστατήσουν εναντίον των Τούρκων.  Την 25 Μαρτίου γνωστή ως μέρα Ευαγγελισμού οι κρητικοί υψώνουν την σημαία της επανάστασης με ελπίδες για ένα καινούργιο ξεκίνημα. Τα πράγματα άλλαξαν τελευταία στιγμή με τους Ρώσους να συμμαχούν με τους Τούρκους. Η είδηση αυτού δεν φόβισε τους Σφακιανούς με αρχηγό τον Δασκαλογιάννη. Όπως ήταν προφανές ότι θα ηττηθούν έτσι κι έγινε μέσα σε λίγα λεπτά. Μπήκαν μέσα 800 πολεμιστές και βγήκαν 200.

Ο Δασκαλογιάννης θεώρησε τον εαυτό του υπεύθυνο. Αυτή η κίνηση ήταν μια πράξη εξιλέωσης .Οι Τούρκοι τον παρέδωσαν στον πασά κι αυτός έδωσε διαταγή να τον γδάρουν ζωντανό μπροστά σε έναν καθρέφτη.

Η επανάσταση δεν είχε το αίσιο τέλος που περίμενε εκείνος. Του αξίζουν όμως τιμές για δύο λόγους: γιατί είχε έναν στόχο και ως το τέλος δεν το εγκατέλειψε και γιατί είχε συνειδητοποιήσει ότι εκείνος ήταν ο υπεύθυνος της κατάστασης.

Τάφος Νίκου Καζαντζάκη

Ο Τάφος του σπουδαίου Κρητικού συγγραφέα, ποιητή, φιλόσοφου (1883-1957) βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο των τειχών του Ηρακλείου, τον προμαχώνα Μαρτινέγκο. Πρόκειται για ένα συγγραφέα παγκόσμιας εμβέλειας, καθώς τα έργα του είναι μεταφρασμένα σε πάρα πολλές γλώσσες.Ο θάνατός του προκάλεσε θλίψη σε ολόκληρη την Κρήτη που είχε να νιώσει τέτοιο πένθος από τότε που έφυγε ο Βενιζέλος, το 1936. Ο Kαζαντζάκης είχε προσβληθεί πριν οκτώ χρόνια από λευχαιμία.

Πάνω στον τάφο του, είναι χαραγμένη η φράση <<Δε φοβάμαι τίποτα, Δεν ελπίζω τίποτα, Είμαι ελεύθερος>>.
Τα πιο γνωστά του έργα είναι τα εξής: 
- Αλέξης Ζορμπάς (Είναι πασίγνωστο για τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη). - Ο Χριστός ξανασταυρώνεται. - Ο τελευταίος πειρασμός. - Ο φτωχούλης του θεού. - Ασκητική. - Καπετάν Μιχάλης.

Κρήνη Πριούλι

Κρήνη Μοροζίνι

Περιγραφή: Η Κρήνη Μοροζίνι βρίσκεται στη πλατεία Λιονταριών (Ελευθερίου Βενιζέλου) απέναντι από τη Βασιλική του Αγίου Μάρκου, στο κέντρο του Ηρακλείου. Θεωρείται ένα από τα ωραιότερα ενετικά μνημεία του Χάνδακα (Ονομασία του Ηρακλείου Κρήτης κατά τη Βυζαντινή περίοδο) και σώζεται σε πολύ καλή κατάσταση. Ο λόγος κατασκευής δεν ήταν αισθητικός αλλά η παροχή νερού στην πόλη του Ηρακλείου. Το νερό ερχόταν από το βουνό Γιούχτας στις Αρχάνες με ένα υδραγωγείο 15 χιλιομέτρων που έφτανε στο Ηράκλειο. Τα εγκαίνια έγιναν στις 25 Απριλίου του 1628 - εορτή του Αγίου Μάρκου τότε πολιούχου της πόλης. Εμπνευστής του έργου ήταν ο Φραγκίσκος Μοροζίνι, που έδωσε στην κρήνη το όνομά του.

Κρήνη Σαγκρέντο

Περιγραφή :Η Κρήνη Σαγκρέντο δημιουργήθηκε από τον Δούκα Jiovani Sagredo την περίοδο 1602 έως 1604 και βρίσκεται στο στενό του βορείου τοίχου της Λότζια.

Η Κρήνη που δημιουργήθηκε για να εξυπηρετεί τους ευγενείς της εποχής που συγκεντρώνονταν στο σημείο, αρχικά βρισκόταν στη δυτική πλευρά του Αγίου Τίτου.

Κατά τη διάρκεια αναστήλωσης της Λότζια, η Κρήνη, η οποία φέρει ανάγλυφη παράσταση γυναικείας μορφής της Κρήτης, μεταφέρθηκε. Η μορφή, η οποία είναι τοποθετημένη ανάμεσα σε δύο κίονες, στο δεξί της χέρι ήταν τοποθετημένο ένα ρόπαλο, ενώ στο αριστερό μία ασπίδα.

Στο πάνω μέρος φέρει την επιγραφή «Cura Sagredi profluit ista ducis» (με τη φροντίδα του Σαγκρέντο ρέει αυτό το νερό).

Δύο ανάγλυφα ρόδα που αναπαριστούν τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και στη μέση πρόσωπο επί θρόνου, πάνω σε επιφάνεια κοσμημένη με κρίνα, δεσπόζουν μπροστά στη γούρνα της Κρήνης, η οποία ήταν τμήμα σαρκοφάγου. Ωστόσο, τον Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και κατά τη διάρκεια ενός βομβαρδισμού από τους Γερμανούς, η γούρνα καταστράφηκε.  

Κρήνη Μπέμπο

Στην Πλατεία Κορνάρου ή “Βαλιδέ Τζαμί”, στην αρχή του πλακόστρωτου δρόμου της Αγοράς, βρίσκεται η κρήνη Μπέμπο, η πρώτη κρήνη που διοχέτευε με τρεχούμενο νερό τον Ενετικό Χάνδακα. Πήρε το όνομα της από τον κατασκευαστή της καπιτάνο Gian Matteo Bembo ο οποίος την ολοκλήρωσε το χρονικό διάστημα 1552-1554. Η κρήνη είναι διακοσμημένη με αναγεννησιακά και γοτθικά στοιχεία σε λευκό μάρμαρο. Στη μέση πάνω από τη λεκάνη, η οποία πιθανολογείται ότι ήταν ρωμαϊκή σαρκοφάγος, έχει τοποθετηθεί ακέφαλο άγαλμα, της ρωμαϊκής επίσης περιόδου το οποίο μεταφέρθηκε από την Ιεράπετρα.

Προτομή "Δομίνικος Θεοτοκόπουλος"

Στην καρδιά της πόλης, δίπλα στις καφετέριες και κοντά στην Λότζια  θα δείτε το πάρκο Θεοτοκόπουλου. Εκεί βρίσκεται η προτομή του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου, του παγκοσμίως φήμης ζωγράφου -EL Greco κατασκευασμένη από μάρμαρο το 1949. Διάσημος κρητικός γεννημένος στο Ηράκλειο το 1541 (βενετοκρατία), ήταν γλύπτης, αρχιτέκτονας , ζωγράφος και έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Ισπανία και στην Γαλλία. 

Ιστορικό Μέγαρο Φυτάκη

“Το Μέγαρο Φυτάκη είναι ιστορικό κτήριο στην πόλη του Ηρακλείου με ιστορικό ρόλο στην οικονομική, πολιτική, κοινωνική ζωή της πόλης μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του '70.Το Μέγαρο είναι το πρώτο πολυώροφο κτήριο στην πόλη του Ηρακλείου με διαμερίσματα κατοικιών, με αξιόλογα νεοκλασικά στοιχεία στις όψεις. Χτίστηκε το 1926 από την Εμπορική Εταιρία Φυτάκη – Κασαπάκη με αρχικό σκοπό να στεγάσει καταστήματα και γραφεία στους ισόγειους χώρους και κατοικίες στους υπερκείμενους ορόφους. Αποτελεί αντιπροσωπευτικό παράδειγμα πολυκατοικίας της περιόδου του μεσοπολέμου . Στο ισόγειο του κτηρίου και στην μεγάλη κοσμική του αίθουσα στεγάστηκε η Λέσχη Ηρακλείου "Θεοτοκόπουλος". Η μεγάλη αυτή αίθουσα, έξοχα επιπλωμένη, ήταν το εντευκτήριο των πλουσίων Ηρακλειωτών για καφέ, για χαρτί και άλλες εκδηλώσεις (διαλέξεις, συναυλίες κ.λ.π.) Το Μέγαρο Φυτάκη έχει χαρακτηριστεί ως έργο τέχνης και ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Το μοναδικό για το Ηράκλειο και ολόκληρη την Κρήτη οικοδόμημα, ανακαινίστηκε ριζικά και μεταμορφώθηκε σ’ ένα πολυτελέστατο Ξενοδοχείο 5 αστέρων