5 ΓΕΛ Πατρών

 Αιχμαλωτίδη Μαρία, Βαρβατσούλη Βασιλική, Βγενοπούλου Θεοδώρα, Γαλανού Ασπασία, Γραμματικοπούλου Θεοδώρα, Κατσαντώνη Αθηνά, Κοντογιαννάτου Άρτεμης, Μητροπούλου Δήμητρα, Μπερδένη Νικολέτα, Παναγιωτοπούλου Κατερίνα, Σωτηροπούλου Μαριάννα, Τζανή Καλομοίρα

ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ 

Ελένη Σαλούστρου ΠΕ 0404 Βασιλική Δαβάνου ΠΕ 03-ΠΕ 86

Ελένη Πανταζοπούλου ΠΕ 03

ΠΑΤΡΙΝΟ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ

Η ιστορία του καρναβαλιού είναι αρχαιότατη. Tο καρναβάλι, από την ιταλική λέξη carnavale, προέρχεται από το carne-levane που σημαίνει αποχή από το κρέας, δηλαδή Aποκριά!

 Το Καρναβάλι της Πάτρας ανιχνεύεται σε μορφή υποτυπώδη, στα μέσα του 19ου αιώνα. Το βρίσκουμε σε χορούς σε σπίτια και σε κάποιους δημόσιους χώρους, όπου κυριαρχούν οι ελληνικοί δημοτικοί χοροί και οι ξενόφερτοι της εποχής. Ο πρώτος καρναβαλικός χορός συμφωνα με τον ιστορικό Νίκο Πολίτη γίνεται το 1829, λίγο μετά την απελευθέρωση της πόλης από τους Οθωμανούς και έγινε στο σπίτι του Πατρινού εμπόρου Μωρέτη.

Η λαϊκή συμμετοχή αρχικά, ήταν μικρή. 

Ήδη από το 1865 έχει γίνει η ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα και λίγο αργότερα καταφθάνουν στην Πάτρα πολλοί Επτανήσιοι, που με το προοδευτικό πνεύμα και τα τραγούδια τους μέσα στις λιγοστές ταβέρνες του λιμανιού και της παλιάς πόλης ,θα επηρεάσουν σημαντικά την εξέλιξη του νεογέννητου καρναβαλιού! 

Ένα καρναβάλι ούτε καθαρά ξενόφερτο ούτε αυτογενές, με έντονες επιρροές από τα Επτάνησα και την Ιταλία, αλλά και με το στοιχείο της ντόπιας δημιουργικότητας!

 Τότε ήταν που λόγω της  οικονομικής ανάπτυξης της πόλης εξαιτίας της εξαγωγής σταφίδας, θα εμφανιστούν τα πρώτα καρναβαλικά άρματα, το 1870,  ενώ το ολοκαίνουριο Δημοτικό Θέατρο Απόλλων, θα παραχωρηθεί για την πραγματοποίηση των πρώτων δημόσιων αποκριάτικων χορών. 

Οι Πατρινοί μεταμφιέζονται και χορεύουν Πόλκα, Μαζούρκα, Τανγκό, Τσάρλεστον, Φοξ-τροτ.'Ηταν από νωρίς ένα καρναβάλι για όλους: και για τους αστούς της 'Ανω Πόλης, με τα νεοκλασικά και τα ψηλά καπέλα, και για τους κατοίκους των φτωχικών οικισμών της Κάτω Πόλης. 

Τις χρονιές 1900, 1907 και 1909, γίνονται καρναβάλια στα οποία λαμβάνουν μέρος για πρώτη φορά άτομα απ’ όλες τις κοινωνικές τάξεις. 

Τότε καθιερώνεται ο αυγοπόλεμος με κέρινα αυγά γεμάτα κομφετί, πρόδρομος του σημερινού σοκολατοπόλεμου. 

Πρόκειται για ένα από τα κλασικά έθιμα της πατρινής αποκριάς που άρεσε σε όλους, μικρούς και μεγάλους, σε Πατρινούς και επισκέπτες της πόλης . Τα κέρινα αυγά ήταν αποτέλεσμα οικοτεχνιών και αποτελούσαν μοναδικά και αυθεντικά είδη της Πάτρας και του καρναβαλιού της. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στην Πάτρα, στις αρχές του 20ου αιώνα, το 1902. Από τότε και μετά, κυριάρχησαν στη διασκέδαση των Πατρινών για δεκαετίες.Ήταν ο πιο διαδεδομένος τρόπος για να πετάξεις κομφετί, και είναι χαρακτηριστικό ότι στις παλιές παρελάσεις, αυτά πετούσε ο κόσμος και όχι σκέτο κομφετί! Το έθιμο των κέρινων αυγών υπήρχε παντού τα χρόνια των δεκαετιών του ΄50, του ΄60 του '70 έως και στα τέλη του ’80.. Στα καρναβαλικά πάρτι, στις χοροεσπερίδες, στις παρελάσεις, αλλά και στα νυχτερινά κέντρα τα κέρινα αυγά ήταν παρόντα! Πριν λίγα χρόνια έγινε μια προσπάθεια αναβίωσης αυτού του εθίμου, αλλά χωρίς επιτυχία....

 Ακολουθεί μια υποτονική περίοδος εξαιτίας των Βαλκανικών Πολέμων, του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου, του εθνικού διχασμού και της Μικρασιατικής καταστροφής. Τα χρόνια 1938 και 1939 είχαμε τα καλύτερα και πιο εντυπωσιακά προπολεμικά καρναβάλια. Το 1939 επικράτησε η συνήθεια να υποδύονται τη Βασίλισσα της Αποκριάς, όμορφες Πατρινοπούλες, ενώ στα προηγούμενα χρόνια το ρόλο αυτόν αναλάμβαναν συνήθως ηθοποιοί του θεάτρου ή αρτίστες των καφέ–σαντάν. Τέλος το 1939 ήταν εξαιρετική η ποιότητα των αρμάτων και πήρε μεγάλη έκταση και ένταση ο σοκολατοπόλεμος.

Το πατρινό καρναβάλι έχει μια ιδιαιτερη σχέση με τα λουλούδια αφού τα άνθινα άρματα είχαν το δικό τους καταλυτικό ρόλο στις μεγάλες παρελάσεις αφήνοντας χρώμα, ευωδιά και ανεξίτηλο ίχνος στην ιστορική διαδρομή της μεγάλης γιορτής της Πάτρας.

Το πρώτο άνθινο άρμα έμφανίστηκε το 1925, κατασκευής του Νίκου Μαρούδα.

Από το1940 μέχρι το 1950 λόγω της κατοχής και του εμφυλίου δεν 

γίνονται   καρναβάλια. 

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 το καρναβάλι ξαναγεννιέται. Οι πρωτοπόροι μουσικοί όμιλοι "Ορφέας" και "Πατραϊκή Μαντολινάτα" έχουν τα ηνία της προσπάθειας. Από το 1952 την διοργάνωση του Καρναβαλιού αναλαμβάνει ο Δήμος Πατρέων.

Το πατρινό καρναβάλι επιστρέφει στις ζωές των Πατρινών αλλά και όλων των Ελλήνων, ιδίως όμως όσων είχαν την οικονομική δυνατότητα (κυρίως εύποροι Αθηναίοι) να ταξιδέψουν στην Πάτρα για να συμμετάσχουν στο καρναβάλι, όπως και στα περίφημα Μπουρμπούλια. Είναι ο γνωστότερος χορός μεταμφιεσμένων, έθιμο που γεννήθηκε τον 19ο αιώνα. Οι γυναίκες ντύνονταν με μαύρο ντόμινο και είχαν το κεφάλι τους καλυμμένο, φορούσαν μάσκα, ενώ διατηρούσαν την πρωτοβουλία να πλησιάσουν πρώτες τον καβαλιέρο. Ευνοήθηκαν έτσι οι επαφές μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών τάξεων. Συνεχίζονται μέχρι και σήμερα με μεγάλη επιτυχία!

Το 1966 αποτελεί χρονιά ορόσημο για το Πατρινό Καρναβάλι, εισάγεται το Κυνήγι του Κρυμμένου Θησαυρού, από το δημοσιογράφο Νίκο Μαστοράκη. Πρόκειται για ένα καινούργιο ομαδικό παιχνίδι, βασισμένο στο κλασικό προσκοπικό παιχνίδι πλοήγησης, στο οποίο λαμβάνουν μέρος 94 Πατρινοί μαζί με επισκέπτες, όλοι μεταμφιεσμένοι μέσα σε αυτοκίνητα. 

Στους νικητές, είναι η ομάδα ενός φίλου του καρναβαλιού από τη Θεσσαλονίκη, του Άλκη Στέα ο οποίος θα γίνει για 25 χρόνια,

 ο παρουσιαστής του Καρναβαλιού στην τηλεόραση της ΕΡΤ.

Ο Δήμος Πατρέων τον ανακήρυξε επίτιμο δημότη το 1996 ενώ από το 2009 γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 9 Μαρτίου στην Πάτρα η «Ημέρα Άλκη Στέα».

Με τη συμπλήρωση φέτος, 25 χρόνων από το θάνατο του, πραγματοποιήθηκαν από την Πρόεδρο της ΚΕΔΗΠ-Καρναβάλι -Πάτρας,Ήρα Κουρή, τα αποκαλυπτήρια ενός καρναβαλικού μπάστακα με τη μορφή του ιστορικού παρουσιαστή κοντά στο Δημοτικό Θέατρο «Απόλλων»,

Μπάστακας: Ανθρωπόμορφη ψηλή φιγούρα που τοποθετείται σε διαφορα σημεία τς πόλης σηματοδοτώντας την καρναβαλική περίοδο.

Στην εξέλιξη του παιχνιδιού κι όσο αυξανόταν η συμμετοχή των καρναβαλιστών στο Παιχνίδι του Κρυμμένου Θησαυρού, φυσικό ήταν τα πληρώματα να κατέβουν από τ’ αυτοκίνητα στο δρόμο κι από τότε να αρχίσει ένας πολύχρωμος ανταγωνισμός στις στολές, ενώ ιδέες και ευρηματικές κατασκευές μεταφέρθηκαν με φαντασία και εκπληκτικό αποτέλεσμα στα καρναβαλικά άρματα. Τo 1980 η τότε δημοτική αρχή, το εντάσσει στην Μεγάλη Παρέλαση της Κυριακής, η οποία μέχρι τότε γινόταν μόνο με τα καρναβαλικά άρματα του Δήμου.

Το Παιχνίδι του Κρυμμένου Θησαυρού

Ένας θεσμός που άλλαξε την πορεία του Πατρινού Καρναβαλιού

Σήμερα, το μοναδικό, ευρηματικό και ανατρεπτικό αυτό παιχνίδι αποτελεί πλέον βασικό συστατικό επιτυχίας του θεσμού και θεμελιώδη λίθο των εκδηλώσεων του Πατρινού Καρναβαλιού. Συμμετέχουν καρναβαλικές ομάδες που καλούνται να απαντήσουν σε γρίφους, να αξιοποιήσουν τις γνώσεις τους απαντώντας σε ερωτήσεις πάνω στην ιστορία, τη γεωγραφία και άλλους τομείς. Οι ομάδες καλούνται να αντιμετωπίσουν τις ασκήσεις πλοήγησης μέσα από κρυμμένα στοιχεία διασκορπισμένα σε ολόκληρη την πόλη, καλλιτεχνικούς διαγωνισμούς ζωγραφικής, παντομίμας, και ό,τι άλλο σκαρφιστούν οι διοργανωτές του παιχνιδιού. Ολοκληρώνουν την καρναβαλική πορεία τους με τη συμμετοχή τους  στις παρελάσεις. Οι επιδόσεις των καρναβαλικών ομάδων στις διάφορες φάσεις του παιχνιδιού βαθμολογούνται και στο τέλος αναδεικνύεται ο μεγάλος νικητής. 

Τα καρναβαλικά βραβεία δίνονται στους νικητές του παιχνιδιού σε ειδική εκδήλωση την Καθαρά Δευτέρα!

Τα τελευταία χρόνια το πατρινό καρναβάλι χαρακτηρίζεται από τη συνεχή αύξηση της συμμετοχής των καρναβαλιστών στις εκδηλώσεις του. Εκτείνεται δημιουργικά καθ΄ όλη την καρναβαλική περίοδο από την Τελετή Έναρξης μέχρι και την Τελετή Λήξης με ένα σύνολο εκδηλώσεων, που περιλαμβάνουν χορούς, παρελάσεις, το Παιχνίδι Κρυμμένου Θησαυρού, το Καρναβάλι των Μικρών, τα Μπουρμπούλια, θέατρα δρόμου, εκθέσεις, συναυλίες, κ.α. 

Εδώ και δεκαετίες πολλοί καλλιτέχνες έχουν ξεπηδήσει ή έχουν συνδεθεί με το καρναβάλι. 

Σε αυτό βοήθησε το Καρναβαλικό Κομιτάτο της Πάτρας, το οποίο ιδρύεται το 1992, και είναι ένα σωματείο  Πατρινών που προέρχονταν από διάφορες καρναβαλικές ομάδες, με κοινή επιθυμία για παρεμβάσεις που θα αναδείκνυαν και θα υπερασπίζονταν το μοναδικό χαρακτήρα του Πατρινού Καρναβαλιού.

Τα άρματα του Πατρινού Καρναβαλιού, που κάθε χρόνο κατασκευάζει το Καρναβαλικό Εργαστήρι του Δήμου Πατρέων είναι το σήμα κατατεθέν του Πατρινού Καρναβαλιού και αποτελούν την πιο αυθεντική παράμετρό του, άρρηκτα συνδεδεμένη με την παράδοση και την ιστορία του. Άρτιες και περίτεχνες δημιουργίες με την υπογραφή των καλλιτεχνών του Καρναβαλικού Εργαστηρίου, όπως η φιγούρα του Βασιλιά Καρνάβαλου, το άρμα της Βασίλισσας  και τα άρματα της συνοδείας τους, σμιλεύονται με εφόδια τη σπάνια έμπνευση, τη φαντασία, την ευρηματικότητα και την υψηλή δεξιοτεχνία. Τα καρναβαλικά άρματα του Δήμου διαπνέονται από σατιρικό πνεύμα και συνδυάζουν τη διαχρονικότητα του καρναβαλικού πνεύματος με την επικαιρότητα των θεμάτων, που συχνά αντλούνται από τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες των καιρών.

ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΚΑΡΝΑΒΑΛΟΣ 2001

ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΚΑΡΝΑΒΑΛΟΣ 2024

.

Πανευρωπαϊκή αποκλειστικότητα του Πατρινού Καρναβαλιού αποτέλεσε το “Καρναβάλι των Μικρών” που κορυφώνεται με τη δική τους Μεγάλη Παρέλαση κάθε Κυριακή του Ασώτου. Χιλιάδες μικροί καρναβαλιστές από την Πάτρα, αλλά και από άλλες πόλεις της Ελλάδας, παρελαύνουν στους κεντρικούς δρόμους της πόλης. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο παρελαύνουν μαζί με τους συνοδούς τους περί τα 10.000 παιδιά. 

Το Καρναβάλι των Μικρών αποτελεί μια ξεχωριστή και σημαντική ενότητα του Πατρινού Καρναβαλιού ως συνέχεια και εξέλιξη του baby rally που πρωτοδιοργανώθηκε το 1968

Τις τελευταίες δεκαετίες το Πατρινό Καρναβάλι έχει αποκτήσει το δικό του στυλ και αποτελεί την πιο χαρμόσυνη και αισιόδοξη νότα της Πάτρας. Χαρακτηρίζεται από ευρηματικότητα, ομαδική συμμετοχή, φρεσκάδα και αυθορμητισμό. Κάθε χρόνο είναι πόλος έλξης για χιλιάδες κόσμο που επιθυμούν να προσπεράσουν τα καθημερινά άγχη, να ζήσουν ανέμελα και να χορέψουν σε ξέφρενους ρυθμούς!!!

 Η αυλαία του πέφτει με τη φαντασμαγορική καύση του Βασιλιά Καρνάβαλου στην Τελετή Λήξης στο μώλο της Αγίου Νικολάου.

Ευχαριστούμε την κ. Ήρα Κουρή, πρόεδρο της ΚΕΔΗΠ (καρναβάλι-Πάτρα), για τη συνέντευξη  καθώς και για το φωτογραφικό υλικό που μας παραχώρησε, τα οποία βοήθησαν στην πραγματοποίηση της συγκεκριμένης εργασίας! 

Σας ευχαριστούμε και σας περιμένουμε του χρόνου να επισκεφθείτε την πόλη μας και να διασκεδάσετε μαζί μας, στο 

ΠΑΤΡΙΝΟ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ!

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Πάτρα, η πόλη μας. Ο τόπος μας. Μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας μας, γνωστή εκτός των άλλων και για το Καρναβάλι της! Το Πατρινό το Καρναβάλι! Το Καρναβάλι της Ελλάδας! Φέτος γίνεται 195 ετών και στα πλαίσια της συγκεκριμένης εργασίας, θα προσπαθήσουμε να γνωρίσουμε και να αναδείξουμε την ιστορία του. Να βρούμε τις απαρχές του και τις συνθήκες που οδήγησαν στην εμφάνιση του στην Πάτρα, την πορεία του μέσα στις δεκαετίες και την εξέλιξή του. Ιστορικά γεγονότα, πρόσωπα, που καθόρισαν την πορεία του από το 1829 μέχρι σήμερα, θα είναι αντικείμενο της έρευνάς μας.  Φωτογραφικά ντοκουμέντα θα πλαισιώσουν την εργασία μας και θα μας ταξιδέψουν στα πρώτα χρόνια της εμφάνισης του, άλλα και στα χρόνια της ακμής του και της μετεξέλιξής του, μέχρι το φετινό  καρναβάλι του 2024. Η  προετοιμασία του έχει ήδη ξεκινήσει αλλά η κορύφωση του θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή στις 17-3-2024, και εμείς θα είμαστε παρόντες και ενεργοί όλο αυτό το διάστημα, να καταγράφουμε εικόνες και συναισθήματα, σχετικά με τη μεγαλύτερη αλλά και παλαιότερη αποκριάτικη εκδήλωση της Ελλάδας, το Πατρινό Καρναβάλι!   

                                        ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

  1. «ΚΑΡΝΑΒΑΛΙΚΗ» Ανεξάρτητη εφημερίδα του Πατρινού Καρναβαλιού, πρωτοβουλία του Καρναβαλικού Κομιτάτου της Πάτρας, με την εκτελεστική συμβολή του επιτελείου της πατρινής εφημερίδας «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ» Μάρτιος 2024.

       2.  Πολίτης, Ν ., (1987). Το καρναβάλι της Πάτρας, Πάτρα: Αχαϊκές Εκδόσεις.

    3.  Συναδινού, Ε., (2024) Πίσω από τις μάσκες, περιοδική έκδοση εφημερίδας «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», οι Τόποι μας τόμος Νο 6, Πάτρα,  σσ, 84-101. 

    4. Πατρινό Καρναβάλι… 194 ετών! Δείτε την ιστορία του θεσμού μέσα από το αφιέρωμα της “Πολιτείας” 15 Φεβρουαρίου, 2023, Αχαϊκή Πολιτεία. 

        https://politeianews.gr/patrino-karnavali-194-chronia-istoria/ 

       5. Καρναβαλικό Κομιτάτο Πάτρας,  https://www.karnavalikokomitato.gr/

       6. ΚΕΔΗΠ, Καρναβάλι Πάτρας 2024,  https://www.carnivalpatras.gr/