Bazen behin kameleoi bitxi bat. Ozeano Bareko uharte batean bizi zena.

Azalaren kolorea aldatu egiten zitzaioan, tokiaren arabera: adar baten gainean egonez gero, azala marroia zen; baina zuhaitz baten hostoen artean atseden hartzen bazegoen, orduan, berdea.

Ehizatzeko orduan harri baten gainera igotzen bazen, kameleoiaren azalak harriaren kolorea hartzen zuen; horrela, handik igarotzen ziren mozorroak engainatu eta erraz harrapatzen zituen. Bista on-ona zutenak soilik konturatzen ziren non zegoen kameleoia.

Kameleoiaren gurasoek bazekiten semea ez zela beste kameleoiak bezalakoa, txikitatik, ezen kolorea aldatu egiten zuen, bai, baina gainera kapaz zen zuhaitz bakoitzari edo harri bakoitzari ·entzuteko". Itxuraz, hari kontatzen zizkioten kontuak ez zituen beste inork sumatzen.

Horregatik jarri zioten Xirto, horixe zelako arbaso baten izena, trebetasun hori izan zuen arbaso baten izena.

Denborak aurrera egin ahala, Xirtok goitik behera ezagutu zuen uhartea; txoko bakoitzaren historia zekien, eta uhartean bizi ziren guzti-guztien arazoen berri ere bazuen.

Xirtoren ospea urrunera zabaldu zen, baita Ozeano Bareko beste uharte batean bizi zen errege baten belarrietara ere. Erregeak Xirto kameleoiari deitzeko egindu zuen.

Egun batean, Xirto palmondo zahar bati entzuten zegoela, hara non etorri zitzaion gazte bat, dotore jantzita.

-Zeu al zara Xirto, entzuten dakien kamaleoia?- galdetu zion.

-Bai, neu naiz. Eta zu nor zara? Zertarako behar nauzu?

-Errege hitzontziaren mandataria naiz. Berak bidali nau arazo bat daukalako, ea konponbidea topatzen lagunduko ote diozun

Xirtok jarraitu egin zion gazteari.

Hondartzan zain zeukaten itsasontzian sartu, eta erregearen uharterantz abiatu ziren.

Iritsi zirenean, mandatariaren atzetik joan zen Xirto, jauregiko areto nagusiraino.

Bat-batean, kameleoiaren azala zuri-beltz jarri zen, zoruko baldosak xake-taularen antzekoak baitziren.

Erregeak galdetu zion mandetariari:

-Non da kamaleoi jakintsua?Ezin izan duzu konbentzitu etortzeko ala?

-Errege jauna, hemen da kameleoia, neure ondoan, baina azala zoruaren kolorekoa jarri zaionez, ezin duzu ikusi.

-Ba esaiozu hurbiltzeko nigana, hobeto ikusteko eta berarekin hitz egiteko.

Mandatariak horixe agindu zion, eta orduan, erregearen aulkiraino iristen zen tapiz gorria zapaltzean, Xirtoren azala gorri-gorri paratu zen.

Baina oraingoan erregeak ikusi zuen, hurbilago zeukalako eta Xirtoren begi haundiak ez zirelako ez ikusteko modukoak.