Karagöz ve Hacivat arasında geçen karşılıklı komik diyaloglara ve atışmalara dayanan, sanatçının doğaçlama performansını ortaya koyduğu Karagöz gölge oyunu insanları eğlendirirken düşündürmüş, zaman zaman toplumsal bilinç oluşmasında öncü bir rol oynamıştır.

Hikayesi

Rivayete göre, bu ikilinin aralarında komik diyaloglardan oluşan çekişmeler vardır ve inşaatta da pek çalışmazlar. Bu durum diğer işçilerin de çalışmamasına sebep vermiş. Orhan Gazi'nin, " Cami zamanında bitmezse kelleni alırım " dediği cami mimarı ise inşaatın bitmediğini söylemiş ve Karagöz ve Hacivat’ı şikayet etmiş. Bunun üzerine ikili idam edilmiş.  Karagöz ve Hacivat'ı seven ve ölümlerine çok üzülen Şeyh Küşteri, onların kuklalarını yapmış ve perde arkasından oynatmaya başlamış. Bu sayede de Hacivat ve Karagöz tanınmış.

Karagöz oyunu, aslında Geleneksel Türk Tiyatrosu’nun başlıca türlerinden biri. Karagöz ve Hacivat oyunu daha çok Karagöz’ün söylenen sözleri yanlış anlamasından kaynaklı komik diyalogların ortaya çıkmasından oluşuyor. Buna bir de dans ve müzik eklendiğinde şenlik başlıyor. Oyunlarda gösterilen konular ise kim tarafından düzenleniyor bilinmiyor, doğaçlama olarak ilerliyor. Bu gösterimi yapan kişiye ‘hayali’ ya da ‘hayalbaz’ deniyor. Hayalinin yardımcısına ise çırak, yardak, dayrezen ve sandıkkâr adı veriliyor.

    Karagöz 

Oyunun en önemli kişilerinden olan Karagöz, okumamış ve eğitim almamış bir tip olmasına ragmen zekidir. Kendisine söylenen sözleri hep yanlış anlar ve sürekli başını belaya sokar. Oyun da Karagöz’ün bu davranışları üzerinden şekillenir. Geçim sıkıntısı yaşayan ve bulduğu geçici işlerle uğraşan kahramanımız neredeyse tüm oyunlarda işsiz. Karagöz dobra konuşan özelliğiyle de halkı temsil ettiğini söyleyebiliriz. 

Hacivat ise az da olsa medrese görmüş bir adamdır. Gördüğü eğitimi ve bilgisini çevresindeki insanlara iyi pazarlamasını bilir. Nabza göre şerbet vermeyi bilen bu karakter az bir öğrenimle öğrenmiş olduğu Arapça ve Farsça kelimeleri sık sık kullanır.(Bu nedenle Karagöz, Hacivat’ı sürekli yanlış anlar.) Hacivat genellikle başkalarının, özellikle de Karagöz’ün üzerinden geçinmeye çalışır. Hacivat’ın özelliklerine baktığımızda da aydın kişileri yansıttığını görebiliriz.

Karagöz Gölge Oyunu

Karagöz gölge oyunu geleneği, usta-çırak ilişkisi içinde yüzyıllarca devam etmiş ve günümüze kadar gelmiş. Ancak olması gereken yerde değil. Peki neden? Genelde “Ramazan ve çocuk eğlencesi” kabul ettiğimiz için değeri çok da anlaşılmıyor. Oysa Karagöz  oyunu bir halk tiyatrosu ya da gelenekli tiyatrodur ve bu sanatın gelişebilmesi için ‘Hayali’ ustaların yetiştirilmesi gerekir. Bu sanata gönül vermiş ustalar günümüzde az olsa varlar. Onlar sayesinde hala yaşatılmaya devam ediyor.

Renkli kostümleri, eğlenceli müzikleri ve komik diyalogları ile aslında sadece çocuklar değil yetişkinler de izlerken eğleniyorlar.