Ялнан историйже 

Пелемеш ялнан историйже  1700 ий деч вара ту"налеш. 

Эн ончычак марий-влак Эсембал ял могырышто пасуэш, "Агытан корем" воктене,  верланеныт. Чылаже 6 еш улмаш. Но икмыняр жап гыч татар-влак нуным тушеч  поктен колтеныт. Тунам 3 ешыже мемнан Пелемеш ялна олмыш илаш куснен. А вес 3 еш «йошкар реве нур» манме верыш каен, тиде мемнан ял деч му"ндыр огыл. 

Ик рукописьыште умландаралтын, молан ялналан тыгай лу"мым пуымо. Тушеч теве мом палаш лиеш: эн ончыч у верыш илаш толшо-влаклан пел нормо мландым веле пуэныт. Тыгерак, Пеле+меш – "норма пелылан иземеш" мут сочетаний гыч лийын. Но вес шонымаш почеш, ялнан лу"мжо «пеледыш» мут гыч лектын. Тудын олмыштыжо сылне пеледышан олык верланен улмаш. 

Ялнан кызытсе илышыже

Мемнан ялна сылне пу"рту"с лонгаште верланен. Йырым-йыр пасу, чодыра, олык да энер. 

Ялыштына ныл урем, 123 по"рт, чылаже 233 ен ила. 3 кевыт уло. Ял покшелне мотор многофункциональный ру"дер верланен. Тыште клуб, библиотек да амбулаторий пашам ыштат. Изи йоча-влак ту"налтыш школ - йоча садыш куанен коштыт, а кугурак тунемше-влак Буймо ял кыдалаш школышто тунемыт. 

Шукерте огыл уло ял калыкна ожнысо Данилан пу"ям то"рлатыш.  Кызыт тушко чыла ен куанен канаш коштеш. Калыкна ваш-келшен ила.  

Ялысе лу"мло" ен-влак

Шурметова (Якарова) Валентина Владимировна Пелемеш ялеш 1959 ийыште шочын. Кыдалаш школым Эсембал ялыште тунем пытарымеке, 1976 ийыште Пелемеш ту"налтыш  школышто пашам ышташ ту"налын. Заочно Йошкар-Олаште МарГПИ- м тунем пытарен. Школыштына тудо 43 ий пашам ыштен, 32 ийже - директор лийын. 

Валентина Владимировна керек - могай пашаштат эре примерым ончыктен шога: вуйлатыше, депутат да тыглай ял ен семынат. Тудын пашаже ку"кшын аклалтын. Шуко награде коклаште "Благотворитель Года" дипломжат уло.

Михайлов Эдуард Иванович 1972 ийыште Пелемеш ялыште шочын. Ижевск олаште сельскохозяйственный институтым тунем пытарен да 1998 ийыште "Новая жизнь" колхозышто агрономлан пашам ышташ ту"налын. Варарак председатель, управляющий лийын тыршен. 2010 ийыште му"кшым ончышо "Михайлов" КФХ - ам почын. Тиде пашам кызытат ешыж дене сайын шуктен шога. 2015-2019 ийлаште Буймо кыдалаш школышто директор семын пашам ыштен. 2019 ий гыч Буймо поселенийын Главаже улеш. Эдуард Ивановичым шукынжо тале ечызе семын палат.