ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΔΟΚΙΜΙΟ

ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ

ΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ

ΑΣΚΗΣΗ

ΔΟΚΙΜΙΟ (δοκιμή<δοκώ)

Τι είναι; 

μια απόπειρα (δοκιμή) προσέγγισης ενός θέματος  

είδος πεζού λόγου    → σχετικά σύντομο, με μέση έκταση

                                      → ευπρόσιτο στο πλατύ κοινό

                                      → με γνώση και καλλιέπεια

                                      → αναφερόμενο σε ειδικό θέμα που δεν εξαντλείται

Θέματα: Πολιτικά,   κοινωνικά, επιστημονικά, αισθητικά, ηθικά, 

φιλολογικά… από την καθημερινότητα ή θέματα ιδεών

Απευθύνεται 

α) στη νόηση β) στο συναίσθημα του δέκτη

Στόχος του δοκιμιογράφου

Πληροφόρηση, προβληματισμός, έμμεση διδαχή, όξυνση της κρίσης και της ευαισθησίας, τέρψη (=αισθητική απόλαυση) , πειθώ

Το αποδεικτικό δοκίμιο:

- Το αποδεικτικό δοκίμιο παρουσιάζει αρκετά από τα χαρακτηριστικά του επιστημονικού λόγου, εφόσον στόχος του είναι να ερμηνεύσει και να αναλύσει το εξεταζόμενο θέμα, επιδιώκοντας είτε απλώς να πληροφορήσει το αναγνωστικό κοινό είτε ακόμη και να πείσει για την ορθότητα κάποιου συμπεράσματος.

- Στο δοκίμιο που έχει αποδεικτικό χαρακτήρα ο δοκιμιογράφος προσεγγίζει ένα θέμα που τον ενδιαφέρει, εκθέτει, διασαφηνίζει και υποστηρίζει τις ιδέες του, χρησιμοποιώντας επιχειρήματα, τεκμήρια και παραδείγματα (επίκληση στη λογική)· επιχειρεί να ερμηνεύσει ένα φαινόμενο και καταλήγει σε κάποιες προτάσεις για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος.

- Όπως και στον επιστημονικό λόγο, στο αποδεικτικό δοκίμιο η χρήση της γλώσσας είναι αναφορική (κυριολεκτική), επιδιώκεται η αντικειμενικότητα στην έκφραση, καθώς και η σαφήνεια.

- Τα δοκίμια που οργανώνονται λογικά προσεγγίζουν περισσότερο τον επιστημονικό λόγο και έχουν συνήθως αποδεικτικό χαρακτήρα. Ο συγγραφέας εκθέτει στον πρόλογο το θέμα (δηλαδή την προβληματική του), προσπαθώντας να προκαλέσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη και συνεχίζει εκθέτοντας την κατευθυντήρια ή κύρια ιδέα που αποτελεί και τη θέση του πάνω στο θέμα. Στο κύριο μέρος ο συγγραφέας προσκομίζει το υλικό που διαθέτει, για να διασαφηνίσει την κύρια ιδέα ή να αποδείξει τη θέση που διατύπωσε στον πρόλογο. Στον επίλογο παρουσιάζει συμπυκνωμένα ό,τι έχει αποδείξει ή επανεκθέτει την αρχική του θέση.

Το στοχαστικό δοκίμιο:

- Τα δοκίμια που έχουν πιο ελεύθερη οργάνωση προσεγγίζουν περισσότερο τη λογοτεχνία και η δομή τους δεν καθορίζεται από τη σχέση απόδειξης ανάμεσα στη θέση του συγγραφέα και την υποστήριξη αυτής της θέσης. Υπάρχει ένα κεντρικό θέμα με το οποίο οι επιμέρους ιδέες συνδέονται περισσότερο ή λιγότερο συνειρμικά. Ο συγγραφέας περιδιαβάζει ελεύθερα στο χώρο των ιδεών.

- Στο στοχαστικό δοκίμιο είναι εμφανής ο υποκειμενισμός, εφόσον ο συγγραφέας χρησιμοποιεί το α΄ ενικό πρόσωπο, για να δηλώσει έτσι πως καταγράφει εντελώς προσωπικές σκέψεις και προβληματισμούς.

- Η γλώσσα του στοχαστικού δοκιμίου είναι κυρίως ποιητική με πλήθος εκφραστικών στοιχείων που παραπέμπουν σε λογοτεχνικό κείμενο (μεταφορές, εικόνες, ποικίλα σχήματα λόγου).

- Το στοχαστικό δοκίμιο βασίζεται στην επίκληση στο συναίσθημα, καθώς η προσπάθεια πειθούς του συγγραφέα δεν έχει τον αποδεικτικό χαρακτήρα του επιστημονικού λόγου.

              ΑΣΚΗΣΗ

Να διακρίνετε με βάση τα χαρακτηριστικά τους σε ποιο είδος δοκιμίου ανήκουν τα παρακάτω αποσπάσματα.

Α)  Αν προσπαθήσουμε να προσδιορίσουμε τη σχέση ανάπτυξη περιβάλλον ανεξάρτητα από το επίπεδο οικονομικής αναπτύξεως μιας χώρας ή μιας περιοχής, τότε είναι βέβαιο πως θα καταλήξουμε σε βεβιασμένα συμπεράσματα. Επομένως, πρέπει να το εξετάσουμε μέσα στο πλαίσιο ενός πίνακα ιεράρχησης αναγκών και  προτεραιοτήτων.  Είναι δηλαδή ανεδαφικό σε μια περιοχή όπου το βασικό πρόβλημα διαβιώσεως είναι η παραγωγή και διάθεση ικανής ποσότητας τροφίμων να δοθεί προτεραιότητα στην προστασία του περιβάλλοντος ,όπως είναι εξίσου απαράδεκτο σε μια οικονομικά ανεπτυγμένη περιοχή με μέσο κατά κεφαλή εισόδημα  του πληθυσμού μεγαλύτερο από 10.000  δολάρια να τοποθετηθεί μια βαρέως ρυπαίνουσα βιομηχανική μονάδα στις όχθες μιας καθαρής λίμνης κ. ο. κ. Έτσι βλέπουμε ότι το πρόβλημα επιλογής μεταξύ οικονομικής αναπτύξεως και προστασίας του περιβάλλοντος αν πρέπει να γίνει επιλογή είναι σε τελευταία ανάλυση πρόβλημα καθορισμού προτεραιοτήτων καλύψεως αναγκών. Αυτό είναι φυσικό, αφού βελτίωση  της ποιότητας ζωής σε μια υποανάπτυκτη περιοχή σημαίνει καλύτερη διατροφή   κατοικία ιατρική περίθαλψη και εκπαίδευση ενώ σε μια ανεπτυγμένη και εξελιγμένη περιοχή βελτίωση ποιότητας ζωής σημαίνει λιγότερη ένταση λιγότερα αυτοκίνητα λιγότερο θόρυβο μικρότερη υποβάθμιση περιβάλλοντος κ.ο.κ.

Στέλιου Πικούλη,   «   Οικονομική ανάπτυξη και περιβάλλον    »

Β) « Ήσυχο βράδυ Κυριακής με το ανοιχτό βιβλίο, τα σκόρπια χαρτιά στην παραμέσα κάμαρα τα παιδιά γελάνε. Αυτό το γέλιο ξαφνικά με αναστατώνει, πλούσιο πηγαίο ξέγνοιαστο σα σπάνιο ρόδο. Αν τη γράψω κάπου π. χ. σ ένα ημερολόγιο αυτή τη μικρή στιγμή να τη θυμάμαι -όχι δεν θέλω να τη γράψω. Κάποια μέρα, ξαναδιαβάζοντάς το θα λυπηθώ γιατί ο καιρός περνάει και τα παιδιά δεν θα είναι  τότε πια παιδιά -όχι δεν θέλω να γράψω τίποτε, πουθενά, σκέφτομαι και τρομάζω με αυτά που σκέφτομαι και λέω πως είναι η μοναξιά που με κάνει να τα βλέπω όλα µ’ αυτή τη σκληρή ματιά, όλα υπονομευμένα με φθορά, όλα πατιναρισμένα με θάνατο, είναι λέω η μοναξιά που καταλύει σιγά σιγά τις καλές μου δυνάμεις, αυτή η φάουσα που δίχως να θέλω με σκέπασε σαν σφικτός κισσός, αμέσως μόλις συνειδητοποίησα την ύπαρξή μου, η λάμια που κουβαλάω στο αίμα μου μέσα η αχόρταγη, ο σκοτεινός µου έρωτας, η άσπρη στέπα που μέσα της χάνομαι, η άλλη όψη της μοίρας μου».

Λένας Παππά, «   Ένας λόγος για τη μοναξιά   »