Kazanım:

          1- İslam ahlakının gayesini ve konusunu ayet ve hadislerle açıklar.

           2- İslam ahlakının kaynaklarını açıklar.

İSLAM AHLAKININ KONUSU VE GAYESİ

İslam kelimesi sözlükte “kurtuluşa ermek, boyun eğmek, teslim olmak, barış yapmak” anlamlarına gelir. Terim olarak ise Yüce Allah (c.c.) tarafından gönderilen son peygamber Hz.

Muhammed (s.av.) tarafından tebliğ ve beyan edilmiş, kıyamete kadar bütün insanlara hitap ederek inanma ve yaşamada doğru yolu gösteren dinin adıdır.

İslam, Hz. Peygamber (s.a.v.) tarafından tebliğ edilirken bizzat kendisi tarafından uygulanmış ve bu uygulamaya büyük bir insan kitlesi iştirak ederek şahit olmuş; daha sonra bu şehadet benzer bir şekilde nesilden nesle, hiçbir kesintiye uğramadan nakledilmiştir.

İslam, aynı zamanda ilk insan ve ilk peygamber olan Hz. Âdem’den (a.s.) beri peygamberler aracılığıyla gönderilen ilahi dinlerin ortak adıdır. Bu gerçek Kur’an-ı Kerim’de “Şüphesiz Allah katında din İslam’dır.”(Âl-i İmrân suresi, 19. ayet.) buyrularak ifade edilmiştir.

İslam dini evrensel bir dindir. İslam dini iman, ibadet, muamelat ve a hlak alanlarından oluşur. Ahlak, bütün bu alanlardaki temel ilkelerin bir hayat tarzına dönüşmesidir.

Ahlak kelimesi Arapça “hulk” (veya huluk) kelimesinin çoğuludur. Hulk; din, tabiat, huy ve karakter gibi manalara gelir. Kavram olarak ise insanın iyi veya kötü olarak vasıflandırılmasına yol açan manevi nitelikler, huylar ve bunların etkisiyle ortaya koyduğu iradeli davranışlar

bütünüdür. Ahlak, insanda gelip geçici bir hâl olmayıp onun manevi yapısında yerleşen, bir meleke halini alan yatkınlık ve kabiliyetler bütünüdür.

Ahlak, davranış düzenidir. Her insan az veya çok bir düzen içerisinde hayatını sürdürmek zorundadır. Bu yüzden ahlâk, insan hayatının zorunlu bir boyutu, tamamlayıcı bir parçasıdır.

Ahlâk ilmi, bir kurallar ilmidir; İnsanların dinî, şahsî, ailevî ve toplumsal yaşayışlarında uymaları gereken kaide ve kanunları belirler.

Ahlak, bir değerler ilmidir ve dolayısıyla davranışlara atfedilen değerlerin mahiyetini, ölçüsünü ve kaynağını araştırır; iyi fiilleri yapmayı ve kötü fiilleri terk etmeyi emreder. Ahlak,

insanı düşünüp taşınmaya, herhangi bir baskı ve zorlamaya gerek kalmaksızın, görevi olduğuna inandığı işleri rahatlıkla ve memnuniyetle yapmaya sevk eder.

Ahlak kavramı, insanın karakterini, huyunu, davranışlarını içeren ve her insanda olumlu veya olumsuz, iyi veya kötü olarak var olan bir özelliktir. İnsanın iyi veya kötü olarak

vasıflandırılmasına yol açan manevi nitelikleri, huyları ve bunların etkisiyle ortaya koyduğu iradeli davranışlar bütünüdür. Her insanın ahlakı vardır. Ahlak, iyi veya kötü huy ve karakterlerin tamamını içerir. Başka bir ifadeyle insanın fazilet (erdemler) ve rezaletleri (kötü özellikler) ahlakın kapsamı içerisine girer.

İslam düşüncesinde ahlak kelimesi ile “edeb” kelimesi çoğu zaman aynı anlamda kullanılmıştır. Edeb, davet, incelik ve kibarlık gibi anlamlara gelir. Bir toplumda örf, adet ve kural hâlini almış iyi tutum ve davranışlar veya bunları kazandıran bilgi anlamında kullanılır.

İslami literatürde edep terimi ilk dönemlerden itibaren özel davranış alanları hakkında kullanılmıştır. Ahlak ise tutum ve davranışların kaynağı mahiyetindeki ruhi ve manevi melekelerle, insanın ruhi olgunluğunu sağlamaya yönelik bilgi ve düşünce alanını ifade eder.

Ahlak ile ilgili kavramlardan biri de “hilim” kavramıdır. Hilim, akıllı ve kültürlü olmakla kazanılan, beşeri münasebetlerde hoşgörülü, bağışlayıcı ve medeni davranışlar sergilemeyi sağlayan ahlaki erdemi ifade eder. Peygamberimiz (s.a.v.) bir hadisinde Eşec el-Abdi(r.a) adlı

sahabiyi överken şöyle demiştir: “Sende Allah’ın sevdiği iki haslet vardır; bunlardan biri hilim, diğeri de teennidir.”( Ebu Davud,”Edeb”, 149)