Anahtar Kelime ve Kavramlar

    -Mikroskobik canlılar

    -Mantarlar

    -Bitkiler

    -Hayvanlar

    -Mikroskop

canlıları tanıyalım

papağan

kurbağa

bukalemun

arı

uğur böceği

mantar

Doğada milyonlarca canlı çeşidi vardır. Yeryüzünde birlikte yaşadığımız bu canlıların özelliklerinin bilinmesi ve tanınması doğadaki dengenin korunması için önemlidir.

Canlıların benzer özelliklerine göre gruplandırılması sınıflandırma olarak adlandırılır. Bu gruplandırma, canlıları izlememizi kolaylaştırılır.

Yeryüzündeki canlılar, aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi 4 ana grupta incelenir.

Mikroskobik canlılar

Mantarlar

Bitkiler

Hayvanlar

Bilimin kahramanları

  Aristoteles (Aristo, MÖ 383-322)

Canlılar dünyasını inceleyen ve canlıları sınıflandıran ilk bilim insanıdır. Canlıları dış görünüşlerine göre "Bitkiler" ve "Hayvanlar" olarak iki grupta topladı. Onları da kendi içlerinde dış görünüşlerine, yaşam ortamlarına göre çeşitli gruplara ayırdı. Daha sonra mikroskobik canlılar keşfedilince yaptığı çalışmalar geçerliliğini kaybetti. Canlıların sınıflandırılmasının günümüzde kabul görmüş halini gerçekleştiren bilim insanı ise  Carolus Linnaeus'dir (Karl Linne 1707-1778).

Aristoteles

   MİKROSKOBİK CANLILAR

Bazı canlılar gözle görülemez. Sadece mikroskop adı verilen bir araç yardımıyla görülebilirler. Bu canlılar mikroskobik canlılar olarak adlandırılır. Bakteriler, terliksi hayvan, amip ve öglena mikroskobik canlılara örnek olarak verilebilir.

Mikroskobik canlılar hareket, solunum, üreme, belenme gibi canlılık olaylarını gerçekleştirir. Mikroskobik canlılar; canlı vücutlarında, besinlerin üzerinde, toprak, su ve hava gibi cansız ortamda yaşayabilirler. Bu canlılar yaşam ortamlarında tek tek bulanabilecekleri gibi gruplar halinde de bulunabilirler. Örneğin bozulmuş besinlerin üzerindeki sarı, yeşil, siyah renkli küfler mikroskobik küf mantarlarının oluşturduğu gruplardır. 

Mikroskop, görüntüyü farklı boyutlarda büyütme özelliği gösteren merceklerden oluşan bir alettir.

mantarlar

Mantarlar toprakta, suda, havada, besinlerde, atıklarda ve canlıların üzerinde yaşayabilir. Mantarlar; şapkalı  mantarlar, küf mantarları, maya mantarları ve parazit mantarları olarak 4 grupta incelenir.

Şapkalı mantarlar bitkiler gibi toprağa bağlı yaşarlar. Ancak bitki değildir. Bazı çeşitlerini besin olarak tükettiğimi mantar türleridir.

 Besin değerleri yüksektir. Ancak zehirli çeşitleri de 

vardır. Şekillerine ve renklerine bakılarak zehirli olup olmadıkları ayırt edilemez. Bu uzmanlık gerektiren bir iştir. Bu yüzden bahçede, ormanda, tarlada bulduğumuz şapkalı mantarları kesinlikle tüketmemeliyiz. Kültür mantarlarının türlerini güvenle tüketebiliriz.

Küf mantarları mikroskopla görülen mantar türleridir. Meyve, sebze, peynir, ekmek gibi çeşitli besinlerin

üzerinde yaşar. Besinlerimizi çürütüp bozar. Küflenmiş besinlerin tüketilmesi sağlığımız açsından tehlikelidir. Zehirlenmemize sebep olur. 

   Maya mantarları hamurun mayalanması ve sütten peynir yapılmasında rol oynar. Maya mantarları çoğalırken besin, nem ve uygun sıcaklığa ihtiyaç duyar.  

Bu şartlar sağlandığında çoğalmaya başlar.

   Parazit mantarları insan, hayvan ve bitkilerin üzerinde yaşayarak onlardan faydalanır. Bu durum canlılarda çeşitli hastalıklara neden olur. Bebeklerin ağzında oluşan pamukçuk hastalığı bu hastalıklara örnektir.

bitkiler

 Bitkiler toprağa bağlı olarak yaşar. Genellikle yeşil renge sahip canlılardır. Güneş ışığı, su, mineral madde ve karbondioksit gazını kullanarak besin ve oksijen üretir. Bitkilerin ürettiği besin ve oksijeni hem kendileri hem de diğer canlılar kullanır. 

Elma çiçeği

Elma meyvesi

Tohum (Elma çekirdeği)

Çiçek: çiçekli bitkilerin üremesini sağlar. Üzerinde bitkilerin üreme organları bulunur. Farklı renklerde ve özelliklerde olabilir. Renkleri ve yaydıkları koku böcekleri çeker. Bu sayede bitkilerin üremesi kolaylaşır.

Yaprak: Bitkilerin besin üretimi, gaz alış verişi ve terleme yapan bölümüdür. Yapraklar farklı özelliklere sahip olabilir. Üzerlerinde küçük gözenek ve madde taşıyan damarlar vardır.

Gövde: Bitkinin çiçek, yaprak, meyve gibi bölümlerini taşır. Bitkinin dik durmasını sağlar. köklerden gelen su ve mineralleri bitkinin diğer bölümlerine iletir. 

Kök: Bitkilerin toprak altında kalan kısmıdır. Bitkilerin topraktan su ve mineral maddeler alamsını sağlar. Bitkiyi toprağa bağlar.

Bitkiler çiçeksiz ve çiçekli olmak üzere iki grupta incelenir. 

    Çiçeksiz bitkilerin çiçekleri ve tohumları yoktur. Genellikle nemli ortamlarda yaşarlar. At kuyruğu, kibrit otu, su yosunu, kara yosunu ve eğrelti otu en önemli örneklerdendir.

Çiçekli bitkilerin kök, gövde, yaprak ve çiçekleri vardır. Meyve tohum oluşturur. Çam, ladin, köknar, ardıç, elma, buğday, mısır, lale, fasulye, nohut, orkide vb. bitkiler çiçekli bitkilere örnektir.