Συνεργατική εργασία των μαθητών του Β'2, για τη συμμετοχή της Εκκλησίας στον Αγώνα του 1821 για την απελευθέρωση του Γένους.

Περιεχόμενα:

    1. Κρυφό Σχολειό

    2. Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός

    3. Αγία Λαύρα

    4. Πατριάρχης Γρηγόριος  Ε'

    5. Τα Μοναστήρια

Ο ρόλος της Εκκλησίας στην απελευθέρωση υπήρξε καταλυτικός, όχι μόνο κατά τη διάρκεια του αγώνα αλλά και πολύ πριν από αυτόν. Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, κάθε Ορθόδοξος ναός γινόταν κέντρο της κοινοτικής ζωής, γιατί χρησίμευε ως χώρος σύναξης της κοινότητας, στον οποίο καλλιεργούνταν η εθνική συνείδηση, η πίστη, η παράδοση , αξίες που συνέτειναν στον αγώνα για την ανεξαρτησία. Τον άρρηκτο δεσμό μεταξύ της Ορθοδοξίας και της εθνικής ιδέας και συνείδησης, αποδέχονται πολλοί ιστορικοί όπως, ο Νικ. Σβορώνος, ο Steven Ranciman. Ἀνάλογα ἀποτιμοῦν τὴ στάση τοῦ Ῥάσου στὴν Ἐπανάσταση ὁ Δ. Κόκκινος, ὁ Δ. Φωτιάδης, ὁ Σπ. Μαρινάτος, ὁ Ἰω. Συκουτρῆς, ὁ Κ. Βοβολίνης, ὁ Ν. Τωμαδάκης, ὁ Ἀπ. Βακαλόπουλος κ.ἄ.

Αυτή η ιστορική διαπίστωση, τεκμηριώνεται από τη λαϊκή παράδοση (πχ δημοτικά τραγούδια, ποιήματα) και την πολιτική οργάνωση (προοίμιο των ελληνικών συνταγμάτων από ίδρυση του πρώτου ελληνικού κράτους : «Εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος»).

ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ ΣΤΗΝ ΥΠΕΡΑΓΙΑ ΘΕΟΤΟΚΟ:

«Θεοτόκε, μητέρα του παντός, το καύχημα της παρθενίας, το καύχημα της αρετής και τα πάντα της αγαθότης, προστρέχομεν οι αμαρτωλοί, οι αδύνατοι, εις εσπλαχνίαν της αγαθότης σου, να λυπηθείς τους αθώους εκείνους οπού φέρνουν την αμαρτωλή τους προσευχή ειλικρινώς εις τον παντουργόν και εις την βασιλείαν του, εκείνους οπού ’τρεξαν ξιπόλυτοι και γυμνοί, εκείνους οπού αφήσαν χήρες και αρφανά, εκείνους οπού ’χυσαν το αίμα τους, κατά τον όρκον τους, ν’ αναστηθεί διά της δυνάμεως του Παντοκράτορα η σκλαβωμένη τους πατρίδα και να λαμπρυθεί ο Σταυρός της Ορθοδοξίας...»

Η απόφαση για την εθνεγερσία δεν αποτελούσε αίτημα μόνο της «αστικής τάξης» αλλά όλων.

Μακρυγιάννης “….Σαν μια βροχή ήλθε σ’ολους μας η επιθυμία της ελευθερίας και όλοι και οι κληρικοί και οι προεστοί και οι καπεταναίοι και οι γραμματισμένοι και οι έμποροι, όλοι συμφωνήσαμε στον ίδιο σκοπό και κάμαμε την επανάσταση…..Η επανάστασις η δική μας δεν ομοιάζει με καμμίαν απ’ όσας γίνονται τη σήμερον εις την Ευρώπην. Της Ευρώπης αι επαναστάσεις εναντίον των διοικησεών τους είναι εμφύλιος πόλεμος, ο εδικός μας πόλεμος ήταν πλέον δίκαιος, ήτον έθνος μ’ άλλο έθνος”

Κολοκοτρώνης ” Η ημέρα της Επανάστασης, την οποίαν επιθυμούσαν οι πατέρες μας να την ιδούν, έφθασε…….δια να λάμψη πάλιν ο Σταυρός και να λάβει πάλιν η Ελλάς…..την ελευθερίαν της….Ό,τι κι’ αν εκάμαμε ήτο έμπενευσις και έργο της Θείας Πρόνοιας”

Άνθιμος Γαζής ″Την επανάστασιν εκίνησαν και 

και ενεψύχωσαν οι κληρικοί….άνευ των οποίων ο λαός δεν ήθελε κινηθή……”

Εμμανουήλ Ξάνθος ″ Είναι καιρός να κρημνίσωμεν απ’ τα νέφη την ημισέληνο και υψώσωμεν το σημείον, δι’ ου πάντοτε νικώμεν, λέγω το Σταυρόν, και ούτω να εκδικήσωμεν την πατρίδα και την ορθόδοξον ημών πίστιν από τα ασεβή των ασεβών καταφρόνησιν”

Αλεξ. Υψηλάντης ” Μόνο του Ευαγγελίου η διδαχή εμπορεί να σώση την αυτονομίαν του Γένους. Οι Έλληνες επολέμησαν όχι μόνο υπέρ πατρίδος, αλλά και υπέρ πίστεως”

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Γάλλος πρόξενος Πουκεβίλ, τουλάχιστον 6000 κληρικοί (αρχιερείς, πρεσβύτεροι, διάκονοι) σκοτώθηκαν στον αγώνα. Η μαρτυρία του Γάλλου προξένου, φανερώνει τον άρρηκτο δεσμό μεταξύ του λαού και του κλήρου μπροστά στο ιερό χρέος για την ελευθερία.

Τα παραδείγματα ιερωμένων πολλά, μερικά από τα οποία είναι ο Κύριλλος Λούκαρης (1572 – 1638), ο οποίος ίδρυσε πολλά σχολεία και έφερε το πρώτο τυπογραφείο στην Κω/πολη το 1627, οι Οικουμενικοί Πατριάρχες Δοσίθεος (1641 – 1707) και Χρύσανθος (1707 – 1731), οι οποίοι στήριξαν την προσπάθεια των Φαναριωτών για την ίδρυση σχολείων και ο Κοσμάς ο Αιτωλός (1714 – 1779), ο οποίος από το 1759 περιόδευσε όλη την Ελλάδα για την στήριξη της παιδείας και την ίδρυση σχολείων. Σπουδαία παραδείγματα, επίσης, αποτελούν ο Ευγένιος Βούλγαρης (1716 – 1806) και ο Νικηφόρος Θεοτόκης (1731 – 1800). Η Εκκλησία, όμως, δεν πρωτοστατούσε μόνο στην παιδεία του υπόδουλου έθνους αλλά και κάθεφορά που ξεσπούσε κάποιο επαναστατικό κίνημα.

Τη συμμετοχή κληρικών στη Φιλική Εταιρεία επισημαίνει ακόμα και ο Γ. Κορδάτος: ” οι Φιλικοί επεδίωξαν να δώσουν χαρακτήρα πανεθνικόν εις την ωργανωμένην επανάστασιν και δι’ αυτόν προσηλύτισαν και μερικούς Φαναριώτας και ανωτέρους Κληρικούς” (Γ. Κορδάτου, Η κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επανάστασης, σ. 144). Απ’ το 1818 μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρεία όλοι σχεδόν οι αρχιερείς της Πελοποννήσου, κάτι που αναγκάζεται να το παραδεχθεί ο Σκαρίμπας:” Η Φιλική Εταιρεία στο κόλπο είχε μυήσει όλους σχεδόν τους Παλαιοελλαδίτες κοτσαμπάσηδες και προπαντός τους δεσποτάδες”(Το Εικοσιένα και η αλήθεια, τ. Α΄, σ.59 και Β’, σ.93). Ένα απ’ τα πρώτα μέλη της Φιλικής Εταιρείας ήταν κατά τονΣπηλιάδη ο αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δικαίος 

(Παπαφλέσσας). (Απομν. Σπηλιάδου, τ. Α΄, Αθήνησι 1851, σελ. 4). Κοντά στα γεγονότα ο Σπηλιάδης αναφέρει μάλιστα ότι” συγκαταλέγοντο ήδη μεταξύ αυτών(=Φιλικών) και πατριάρχαι και αρχιερείς και προεστώτες πολιτικοί των επαρχιών και πολεμικοί αρχηγοί”.

 (Παπαφλέσσας). (Απομν. Σπηλιάδου, τ. Α΄, Αθήνησι 1851, σελ. 4). Κοντά στα γεγονότα ο Σπηλιάδης αναφέρει μάλιστα ότι” συγκαταλέγοντο ήδη μεταξύ αυτών(=Φιλικών) και πατριάρχαι και αρχιερείς και προεστώτες πολιτικοί των επαρχιών και πολεμικοί αρχηγοί”.

Ἰδιαίτερα ἀπὸ τὴν περιοχὴ τῆς Ἑλλάδος ἀναφέρονται ἐπώνυμα στὶς πηγὲς 73 ἀρχιερεῖς, ποὺ ἔλαβαν ἐνεργὸ μέρος στὸν Ἀγώνα. Σαρανταδύο Ἀρχιερεῖς ὑπέστησαν ταπεινώσεις, ἐξευτελισμούς, φυλακίσεις, διώξεις κάθε εἴδους, βασανιστήρια, ἐξορίες κ.λπ. Δυὸ Οἰκουμενικοὶ Πατριάρχες (Γρηγόριος Ε´, Κύριλλος ΣΤ´) καὶ 45 Ἀρχιερεῖς (Μητροπολίτες) ἐκτελέσθηκαν ἢ ἔπεσαν σὲ μάχες.

Υπάρχει ὅμως καὶ τὸ «ἐξ ἀντιθέτου» ἐπιχείρημα. Ἡ μαρτυρία τῶν Τούρκων Ἱστορικῶν γιὰ τὴ δράση τοῦ ἑλληνορθοδόξου Κλήρου στὸν Ἀγώνα τοῦ ῾21. Ἔτσι, ὁ Μώραλη Μελὶκ Μπέη δέχεται ὅτι «τὸν λαὸν (τῆς Πελοποννήσου) ὑπεκίνησαν οἱ ἔχοντες συμφέροντα καὶ σχέσεις μετὰ τούτων, οἱ ἔμποροι, οἱ πρόκριτοι, καὶ κυρίως οἱ μητροπολίται καὶ γενικῶς οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸν κλῆρον, δηλαδὴ οἱ πραγματικοὶ ἠγέται τοῦ Ἔθνους». Ὁ δὲ Ζανὶ Ζαντὲ σημειώνει: «Τὰ σχέδια ἐτηροῦντο μυστικὰ μεταξὺ τοῦ Πατριάρχου, τῶν Μητροπολιτῶν, τῶν Παπάδων, τῶν Δημογερόντων».

Κρυφό σχολειό. 

Ο Φωτάκος, υπασπιστής του Κολοκοτρώνη, αναφέρει στ’ απομνημονεύματα του: ” Μόνοι των οι Έλληνες εφρόντιζαν δια την παιδείαν, η οποία εσυνίστατο εις το να μανθάνουν τα κοινά γράμματα, και ολίγην αριθμητικήν ακανόνιστον. Εν ελλείψει δε διδασκάλου ο ιερεύς εφρόντιζε περί του τούτου. Όλα αυτά εγίνοντο και προφυλακτά απ’ τους Τούρκους” (Φωτάκου, Απομνημονεύματα). Στο θέμα αναφέρεται και ο γνωστός ακαδημαϊκος Διον. Κόκκινος: ” Ο παπάς κάτω απο τα ράκη του ράσου του κρατεί το ψαλτήρι και πηγαίνει να μάθη τα παιδιά, που τον περιμένουν, να διαβάζουν. Ομιλει ακόμη εις τα παιδιά και δια τους μεγάλους ανθρώπους που εδόξασαν άλλοτε αυτόν τον τόπον. Διδάσκει την ολίγην ιστορίαν που γνωρίζει και αυτός. Το κρυφό σχολειό δεν είναι θρύλος. Το συνετήρησε παρά τας διώξεις. παρά την αξιοθρήνητον έλλειψιν παντός μέσου, παρά την φοβερήν πίεσιν τόσων άμεσων αναγκών που θα ήταν φυσικόν να οδηγήσουν προς τον εξισλαμισμόν, ο βαθύτατος πόθος του τυραννουμένου έθνους να υπάρξη” (Δ. Κόκκινος, Η Ελληνική Επανάστασις,τ.1, σ.21).

Νεομάρτυρες. Οἱ Νεομάρτυρες ἐνσαρκώνουν μάλιστα πληρέστερα ἀπὸ τοὺς Ἐθνομάρτυρες τὴν ἑλληνορθόδοξη παράδοση, διότι διακρίνονται ὄχι μόνο γιὰ ἡρωϊσμό, ἀλλὰ γιὰ τὴν ἁγιότητα-πνευματικότητα, ποὺ ἀποδεικνυόταν μὲ τὰ θαύματα, ποὺ συνόδευαν τὸ μαρτύριό τους. Κίνητρό τους δὲν ἦταν τὸ μίσος, ἐναντίον τῶν κατακτητῶν, ἀλλὰ ἡ ἀγάπη γιὰ τὸν Χριστὸ καὶ τοὺς ἀνθρώπους, ἀκόμη καὶ τοὺς διῶκτες τους.

Μοναστήρια. 

Ἡ περίπτωση τῶν Νεομαρτύρων ὅμως δείχνει πέρα ἀπὸ τὰ παραπάνω καὶ τὴ σημασία τῶν Μοναστηριῶν στοὺς ἀγῶνες γιὰ τὴν ἀνάσταση τοῦ Γένους. Δὲν ἦσαν, πράγματι, μόνο κέντρα παιδείας («κρυφὰ» σχολεῖα), καταφυγῆς καὶ προστασίας τῶν Ῥαγιάδων. Δὲν ἦσαν μόνο πνευματικὲς κολυμβῆθρες γιὰ τὸν συνεχῆ ἀναβαπτισμὸ τοῦ Γένους στὴν παράδοσή του». Ἦσαν καὶ ἀντιστασιακὰ-ἐπαναστατικὰ κέντρα σὲ σημεῖο, ποὺ νὰ μὴν ὑπάρχει ἐξέγερση ὡς τὸ ῾21, στὴν ὁποία δὲν πρωτοστατοῦν κάποιο ἢ κάποια Μοναστήρια, ὡς ἐπίκεντρα τῆς ἐπαναστατικῆς δραστηριότητας, ἀλλὰ καὶ χῶροι, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ξεπηδοῦσαν ἐπαναστάτες-πολεμιστές. Οἱ Μοναχοί μας, ποτὲ δὲν θεώρησαν ἀντίθετο πρὸς τὸν πνευματικό τους ἀγώνα, τὸν ἀγώνα γιὰ τὴν ἐθνικὴ ἐλευθερία καὶ τὴ θυσία τους γι᾿ αὐτήν.

Αὐτὴ τὴν στάση τῶν Μοναστηριῶν στὸν Ἀγώνα ὁμολογεῖ καὶ προσδιορίζει μὲ τὸ δικό του μοναδικὸ τρόπο ὁ Στρατηγὸς Μακρυγιάννης: «Τ᾿ ἅγια τὰ μοναστήρια, ὁποῦ ῾τρωγαν ψωμὶ οἱ δυστυχισμένοι [...] ἀπὸ τοὺς κόπους τῶν Πατέρων, τῶν Καλογήρων. Δὲν ἦταν καπουτσίνοι δυτικοί, ἦταν ὑπηρέτες τῶν Μοναστηριῶν τῆς Ὀρθοδοξίας. Δὲν ἦταν τεμπέληδες· δούλευαν καὶ προσκυνοῦσαν (=λάτρευαν). Καὶ εἰς τὸν ἀγώνα τῆς πατρίδος σ᾿ αὐτὰ τὰ μοναστήρια γινόταν τὰ μυστικοσυμβούλια, συναζόταν τὰ ὀλίγα ἀναγκαῖα του πολέμου, καὶ εἰς τὸν πόλεμον θυσίαζαν καὶ σκοτωνόταν αὐτεῖνοι, οἱ ῾περέτες τῶν μοναστηριῶν καὶ τῶν ἐκκλησιῶν. Τριάντα εἶναι μόνον οἱ μὲ μένα σκοτωμένοι ἔξω εἰς τοὺς πολέμους καὶ εἰς τὸ Κάστρο, τὸ Νιόκαστρο καὶ εἰς τὴν Ἀθήνα».

Ἡ συμμετοχή, συνεπῶς, τοῦ Ῥάσου -καὶ μάλιστα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου- στὸν Ἀγώνα ὑπῆρξε δεῖγμα ὑψηλῆς αὐθυπερβάσεως καὶ αὐτοθυσίας. Ἡ συμμετοχὴ δὲ αὐτὴ ὁμολογεῖται ἀπὸ ἐκείνους, ποὺ τὴν ἔζησαν σ᾿ ὅλη τη διάρκεια τοῦ Ἀγώνα καὶ ἦταν σὲ θέση νὰ τὴν ἐπιβεβαιώσουν.

«Πλησίον εἰς τὸν Ἱερέα -ἔλεγε ὁ Θ. Κολοκοτρώνης- ἦτον ὁ λαϊκός, καθήμενοι εἰς ἕνα σκαμνί, Πατριάρχης καὶ τζομπάνης, ναύτης καὶ γραμματισμένος, ἰατροί, κλεφτοκαπεταναῖοι, προεστοὶ καὶ ἔμποροι». Ὁ ἱστορικὸς τοῦ l9ου αἰώνα Χρ.Βυζάντιος σημειώνει: «Προύχοντες, κληρικοί, ἀρματολοὶ καὶ κλέφται, λόγιοι καὶ πλούσιοι, συνεφώνησαν ἢ μᾶλλον συνώμοσαν καὶ παραχρήμα ἐπαναστάτησαν κατὰ τῆς τουρκικῆς δυναστείας.

Ὁ ἐθνικὸς ἱστορικός μας Κωνσταντῖνος Παπαρρηγόπουλος ὁμολογεῖ: «...Ὁσαδήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξαν τὰ ἁμαρτήματα πολλῶν ἐκ τῶν Πατριαρχῶν, οὐδεὶς ὅμως ἐξ αὐτῶν, οὐδεὶς ὠλίσθησεν περὶ τὴν ἀκριβῆ του πατρίου δόγματος καὶ τῶν ὑπάτων ἐθνικῶν συμφερόντων τήρησιν».

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Όπως τονίζει ο πατήρ Γεώργιος Μεταλληνός «Ἡ συμμετοχὴ τοῦ Ῥάσου στοὺς ἐθνικούς μας ἀγῶνες δὲν εἶναι ἀσφαλῶς, ὁ μοναδικὸς λόγος τῆς παρουσίας τοῦ Κλήρου στὴν κοινωνία μας. Κύρια ἀποστολὴ τοῦ Ῥάσου εἶναι τὸ ἔργο τοῦ ἰατροῦ στὸ «Πνευματικὸν Ἰατρεῖον» τῆς Ἐκκλησίας γιὰ τὴν πνευματικὴ καὶ ὑπαρκτικὴ ἀποκατάσταση τοῦ ἀνθρώπου μέσα στὸ Σῶμα τοῦ Χριστοῦ…..

Ἐν τούτοις ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, καὶ μάλιστα ἡ Ἑλλαδική, πρωτοστατεῖ σ᾿ ὅλους τοὺς ἀπελευθερωτικούς μας ἀγῶνες. Γιατί; Διότι τοῦτο ἀπορρέει ἀπὸ τὴν πίστη της γιὰ τὸν κόσμο καὶ τὸν ἄνθρωπο. Ἡ Ὀρθοδοξία βλέπει τὴν ἐλευθερία ὡς τὸ φυσικὸ κλίμα ἀναπτύξεως καὶ πραγματώσεως, τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου.

Πραγματικὴ δὲ ἐλευθερία εἶναι ἡ δυνατότητα κοινωνίας τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸ Θεὸ καὶ τοὺς συνανθρώπους του, σὲ βαθμὸ γνησιότητας, πληρότητας καὶ αὐθεντικότητας, ἔξω δηλαδὴ ἀπὸ κάθε ἀναγκαστικότητα. Ἡ ἀνθρώπινη ἐλευθερία ἐντάσσεται στὰ πλαίσια τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ καὶ εἶναι (καὶ ὡς ἐθνική-κοινωνική) ἔννοια καθαρὰ θεολογικὴ-ἐκκλησιαστική.

Ο Ὀρθόδοξος Κλῆρος δὲν μπορεῖ νὰ μὴ συμμετάσχει στοὺς ἐθνικοὺς-ἀπελευθερωτικοὺς ἀγῶνες, διότι τὸ ἔργο του καὶ στὴν περίοδο τῆς εἰρήνης εἶναι ἀπελευθερωτικό. Ἀγώνας γιὰ τὴν καταξίωση τοῦ Ῥωμηοῦ, ὡς ἀπελευθέρωση ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς ἐσωτερικῆς δουλείας, τῆς ἁμαρτίας. Ἡ ἐσωτερικὴ δὲ δουλεία κατὰ κύριο λόγο ἐπιφέρει καὶ τὴν ἐξωτερική. Διότι δουλεία δὲν εἶναι, κυρίως, ἡ ἀναγκαστικὴ ὑποταγή, ἀλλὰ ἡ ἐσωτερικὴ ὑποταγὴ καὶ ταύτιση μὲ τὸν κατακτητή, ἡ νέκρωση τοῦ πνεύματος ἀντιστάσεως καὶ τοῦ ψυχικοῦ δυναμισμοῦ. Γι᾿

αὐτὸ καὶ πιστεύουμε, ὅτι ἡ σημαντικότερη προσφορὰ τοῦ Ῥάσου στὸ Ἔθνος μας δὲν ἦταν τόσο ἡ συμμετοχὴ τοῦ Κλήρου στὶς ἔνοπλες ἐξεγέρσεις καὶ συγκρούσεις, ὅσο ἡ συμβολὴ τοῦ Ῥάσου στὴ συντήρηση τοῦ ἑλληνορθοδόξου φρονήματος τοῦ Γένους καὶ τῆς ἀγάπης του πρὸς τὴν ἐλευθερία. Χωρὶς αὐτὲς τὶς προϋποθέσεις δὲν θὰ μποροῦσε νὰ ὑπάρξει Εἰκοσιένα».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ημερίδα «Ορθόδοξη Εκκλησία και Εθνεγερσία, 25/2/2021, Α.Π.Θ, Τμήμα Θεολογίας, Ερευνητικό Πρόγραμμα ΕΛΙΔΕΚ «Δια παντός 21».

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτικής Αθηνών, τομ. ΙΒ.

Κ. Παπαρρηγόπουλος, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος 7, Αθήνα 1925.

Ιωσήφ Ιωάννης Παπαγεώργης, διδάκτωρ Θεολογίας 

Πατήρ Γεώργιος Μεταλληνός, Τουρκοκρατία, Οι Έλληνες στην Οθωμανική αυτοκρατορία, Αθήνα 1998.

Πατήρ Γεώργιος Μεταλληνός, Το ’21 και οι συντελεστές του. Ελληνισμός μαχόμενος, Εκδόσεις Τήνος, Αθήνα 1995.

Πατήρ Γεώργιος Μεταλληνός,Θεολογίαν Απελευθερώσεως και Θεολογία Ελευθερίας, περ. Κοινωνία, τ. ΛΒ (1989)

Στ. Ράνσιμαν, Η Μεγάλη Εκκλησία εν Αιχμαλωσία (μτφρ. Ν. Παπαρρόδου), Αθήνα 1979

ενεψύχωσαν οι κληρικοί….άνευ των οποίων ο λαός δεν ήθελε κινηθή……”

ενεψύχωσαν οι κληρικοί….άνευ των οποίων ο λαός δεν ήθελε κινηθή……”

Ο ρόλος της Εκκλησίας στην απελευθέρωση υπήρξε καταλυτικός, όχι μόνο κατά τη διάρκεια

του αγώνα αλλά και πολύ πριν από αυτόν. Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, κάθε

Ορθόδοξος ναός γινόταν κέντρο της κοινοτικής ζωής, γιατί χρησίμευε ως χώρος σύναξης αξιών

που συνέτειναν στον αγώνα για την ανεξαρτησία.

Αυτή η ιστορική διαπίστωση, τεκμηριώνεται από τη λαϊκή παράδοση (πχ δημοτικά

τραγούδια, ποιήματα).

᾽Απ’ ἔξω μαυροφόρ’ ἀπελπισιά,
πικρῆς σκλαβιᾶς χειροπιαστό σκοτάδι
καί μὲσα στή θολόχτιστη ἐκκλησιὰ
(στήν ἐκκλησιά, ποὺ παίρνει κάθε βράδυ
τήν ὄψη τοῦ σχολειοῦ)
τὸ φοβισμένο φῶς τοῦ καντηλιοῦ
τρεμάμενο τά όνείρατα ἀναδεύει
καί γύρω τὰ σκλαβόπουλα μαζεύει....

(η συνέχεια στο http://www.aganargyroi.gr/neo/index.php/ellinikos-politismos/poiisi/6612- )

"Κρυφό σχολειό" Ιωάννης Πολέμης

Ο παπάς κάτω από τα ράκη του ράσου του κρατεί το ψαλτήρι και πηγαίνει να μάθη τα παιδιά, που τον περιμένουν, να διαβάζουν. Ομιλεί ακόμη εις τα παιδιά και δια τους μεγάλους ανθρώπους που εδόξασαν άλλοτε αυτόν τον τόπον. Διδάσκει την ολίγην ιστορίαν που γνωρίζει και αυτός. Το κρυφό σχολειό δεν είναι θρύλος. Το συνετήρησε παρά τας διώξεις, παρά την αξιοθρήνητον έλλειψιν παντός μέσου, παρά την φοβεράν πίεσι τόσων αμέσων αναγκών που θα ήτο φυσικόν να οδηγήσουν προς τον εξισλαμισμόν, ο βαθύτατος πόθος του τυραννουμένου έθνους να υπάρξη

 Ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός παρέμεινε στην ιστορία ως ένας από τους επιφανέστερους Αρχιεπισκόπους της αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Κύπρου για τη συμμετοχή του στη Φιλική Εταιρεία, αλλά και τον μαρτυρικό θάνατο του στις 9 Ιουλίου 1821 από τους τούρκους αξιωματούχους του νησιού....

Κανένας δεν ευρέθηκε για να την ιξηλείψη

Κανένας γιατί σσιέπει την πού τάψη ο Θεός μου.

Η Ρωμιοσύνη εν να χαθή όντας ο κόσμος λείψη.