KARAPAPAK/TEREKEME TÜRKLERİNDEN TUĞBA BAYRAMOĞLU'NA TEŞEKKÜR EDERİZ.

İÇİNDEKİLER:

1.KAHRAMAN MİHRALİ 

2.İLYASI'IN VATAN SEVGİSİ

3.ANNE VE BABA HASRETİ

4.YOLDA KALANLAR

                                               ÖNSÖZ 

Bu kitaptaki hikayeler Tuğba Bayramoğlu'nun aktardığı göç hikayelerinden yola çıkılarak yazılmıştır. Anlatılanlar hayal ürünüdür; fakat yer isimleri gerçektir. Göç esnasında yaşanan acı olaylar vardır, Biz de yaşanan bu acı dolu hikayeleri gün yüzüne çıkartmak istedik, bunu yaparken de Azerice kelimeler kullanmaya dikkat ettik.

Keyifli okumalar dilerim.

GEHREMAN    MİHRALİ

Bir zamanlar Kazah köyünde Mihrali adında bir gede yaşardı. Mihrali anasını ve dadaşını üç yaşındayken yitirmiştir. Anasının ve dadaşının vefatından sonra emmisi  onu aparmış ve ona sahip çıkmıştı. Balalarını Allah sağlasın,Mihrali'yi öz gedesinden ayırmadı. Mihrali altı buçuk yaşındayken mektebe başladı. Fakat bazı sebeplerden  dolayı dördüncü sınıfa kadar okuyabildi.

Uzun bir zaman geçmişti. Mihrali on beş yaşına basmıştı. O dönemlerde bazı büyük nedenlerden dolayı Osmanlı – Rus savaşı başladı. Ruslar Karapapak Türklerine mezalim eylerdi. Bu nedenden dolayı Karapapaklılar  Anadolu ‘ ya göç etmek zorundalardı. Mihrali  bed(kara1) haberi işitmiş ve emmisine  demak  için koşturarak yanına gitmişti. Mihrali, emmisnie  olanı anlattı. Ama emmisi  gara haberi çoktan işitmişti.

Sonra Mihrali ve emmisi  yanlarına en önemli mebellerini  alıp geceyi beklediler. Nihayet iki üç saatin ardından hava kararmıştı. Mihrali ve emmisi  kendileri gibi Anadolu'ya göç eden Azerbaycan Türklerine katıldılar. Mihrali ve emmisi  bir kafileye katıldıktan birkaç dakika sonra yola düştüler. Uzun bir süre yol aldıktan sonra karşılarına büyük bir kurt sürüsü çıktı.Hava çok ayazdı,Mihrali ve emmisi çok üşürlerdi. Karapapaklılar yola devam edebilmesi için kurt sürüsüyle savaşmak zorundalardı.  Bu kurt sürüsünün saldıracaklarını anlamışlardı. Mihrali, emmisi  ve diğer köylüler kurtlarla savaşmaya hazırlanmışlar ve hepsi beraber kurt sürüsüne hücum eylediler.

Nihayet kurt sürüsünü bertaraf eylediler. Ama çok fazla gişi  yaralanmıştı.  Mihrali hemen emmisinin ona gösterdiği bitkileri toplayarak bitkilerden ilaç ve merhem yaptı. Bu ilacı ve merhemi oradaki yaralı Karapapaklılara  tetbig etti. İçlerinden biri gözlerini tam kapamıştı ki Mihrali yaptığı ilacı son anda adama tetbig etti  ve adam yeniden hayata döndü. Bütün muhacirler   Mihrali ' ye teşekkür etti. Bir vakit  sonra yeniden gezmeye  devam ettiler. Kısa zaman gezdikten sonra bazı gişiler aniden ve aynı şekilde hasta olmaya başladı. Kurtlar bu gişileri yaralamıştı.

Mihrali bir tür epidemiya olduğunu anladı ve aniden Mihrali 'nin emmisinde de aynı belirtiler olmaya başladı.Mihralinin emmisi aniden yere düştü.Mihrali bu hastalığı ve bu hastalığın dermanının nasıl yapıldığını biliyordu ,dermanı yapmak için kurtların olduğu yere gitmesi gerekti.Uzun bir süre o bitkiyi aradı ve sonunda buldu.Mihrali yeniden yola koyuldu. Yağmurda ıslanarak, Rus askerlerinden kaçarak ve dağı tepeyi aşarak sonunda yeniden emmisinin  olduğu yere gelir.Mihrali bulduğu otla gözleri yaşlı bir şekilde ilacı hazırladı ve emmisine dermanı son anda  çaldı. Bir süre bekledi ama bir şey olmadı.Bir kaç saat sonra emmisi yavaş yavaş gözlerini açtı.Mihrali ' nin emmisi  ayaklandı ve diğer kalan on altı gişiyle   Alosman' a vardılar.Rus mezaliminden kurtuldular.

Azizinim çaldıra,

sazı kime çaldıra,

korkum var,garip ölüm

Defin olurum Çıldır'a

Ana Kür'den geçen çok

Sularından içen çok;

Borçalı'dan ,Gökçe'den

Alosman'a göçen çok.*

                      İLYAS'IN 

VATAN SEVGİSİ

Osmanlı-Rus savaşı başladıktan uzun bir süre sonra savaşın en çetin  zamanları gelmişti. Ne halk ne de askerler iaşe bulamıyordu. Kıtlık yüzünden birçok asker iaşe  bulamayıp şehit olmuştu. Bu savaşta zorluklara karşı mücadele ederek hayatta kalmayı başaran askerlerden biri ise İlyas idi.

İlyas, anası,dadaşı ve diğer şehit düşen asker arkadaşlarının acısını çekiyor idi ve şu bayaltıyı söyler idi: ”Kars’a sarı bağıp bağıp ağlaram/Vurulup köksüme yaralar,gardaş/Sinem üstün çalın-çapraz dağlaram/Dolanır kalbimde haralar gardaş."**

Bu yüzden kılık değiştirerek Rusların içine sızdı. İlyas'ın Rusların arasına girmesinin sebebi onlardan intikam almak ve Alosman'a hücumlarını öğrenmekti. İlyas uzun bir zaman sonra  Rusya'ya varmıştı. İlyas bir süre geçince komandirlerin plan yaptıkları yeri öğrenmişti. O gün Rus komandirlerin konuştuklarına kulak vermişti. İlyas'ın duyduğuna göre akşam yine toplanacaklardı. Neyse ki İlyas, Rusça biliyordu. Akşam yeniden komandirlerin toplandığı yere gitmişti. Rus komandirler planı yaptı ve kesinleştirdiler. İçlerinden  birisi kapı aralığından İlyas'ın başını gördü. Komutan İlyas ’ı yakalattı ve esir aldı. İlyas hapishaneden birkaç gün uğraşarak kaçmayı başardı. Sonra İlyas dağları tepeleri aşarak düşmanlardan kaçarak Alosman'a ulaştı.

İlys,koşarak oradaki komandirlerin  yanına geldi. Komandirler İlyas ’a neler olduğunu sordular. İlyas, Rusların içine sızıp onların planlarını öğrenmişti. İlyas komutanlara planı anlatırken aldığı yaralar sonucunda daha fazla dayanamadı ve şehit oldu. İlyas son gözyaşlarını akıtmış ve vatan uğruna oracıkta şehit düşmüştü.  

                       ANNE 

            VE 

   BABA HASRETİ

Bir zamanlar Halay adında bir gede varmış. Halay on yaşındaymış. Halay Azerbaycan ' ın Türkeşen bayında yaşıyormuş. Ana ve dadaşıyla  çok mutluymuş. Aynı zamanda Halay 'ın birçok dostu vardı. Zamanı onlarla danışaraq ve oyunlar oynayarak geçerdi.

Uzun zaman sonra Halay on beş yaşına basmış ve Osmanlı - Rus savaşı başlamış. Dört yıl sonra savaş sona ermiş ve savaşı Ruslar kazanmış. Bu yüzden Karapapaklılar, Alosmanlı'ya göç etmeleri gerektiğini anlamışlar. Halay, ana ve dadaşının yanına gitmiş :"Hemen buralardan gitmemiz lazım, hadi hemen toparlanın! “demiş. Babası ise Halay 'a "Sen git oğlum biz çok ehtiyarız, Sana ayak bağı oluruz, men ene bilmerem. "demiş. Halay gözyaşları içinde anasına ve dadaşına  sarıldıktan sonra mebellerinini almış.

Anası ve dadaşından ayrıldıktan Alosman'giden Karapapaklılar'a  katılır. Bir süre yola devam ettikten sonra Ruslar ' ın elinden kurtulan bir  kendlisiyle karşılaşır.O Türkeşen köyünden geldiğini ve bir yaşlı kadının , birde ehteyar bir adamın öldürüldüğünü söyler.