Ο όρκος, ελαιογραφία του Δ. Τσόκου (1849)

CC BY-SA 3.0 

Credits to Mourad Ben Abdallah / Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Serment_Tsokos.jpg 

Από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 οι Έλληνες ζουν για 400 χρόνια σκλαβωμένοι στους Τούρκους.  Ο Ρήγας Φεραίος και άλλοι δάσκαλοι του γένους προσπαθούσαν να αφυπνίσουν τους Έλληνες και να τους κάνουν να ξεσηκωθούν. 

Το 1814 ο Εμμανουήλ Ξάνθος, ο Αθανάσιος Τσακάλωφ και ο Νικόλαος Σκουφάς ιδρύουν μυστικά τη Φιλική Εταιρεία που έχει σαν σκοπό της να προετοιμάσει την επανάσταση.  Όσοι συμμετείχαν ορκίζονταν ενώπιον του Θεού. Στον πίνακα του Τσόκου ορκίζεται ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. 

Αλέξανδρος Υψηλάντης, «ο Υψηλάντης αναδέχεται την αρχιστρατηγία του υπέρ ελευθερίας αγώνος»  του Πήτερ φον Χες, Public domain

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12535830 

Αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας ορίζεται το 1820 ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, υπασπιστής  του τσάρου της Ρωσίας. 

Τον Ιανουάριο του 1821 ο Υψηλάντης περνά τον Προύθο ποταμό και η επανάσταση στη Μολδοβλαχία ξεκινά. Ο Υψηλάντης και ο Ιερός λόχος νικήθηκαν από τους Τούρκους τον Ιούνιο του 1821 στο Δραγατσάνι  και η επανάσταση αυτή καταπνίγηκε. Ο Αλ. Υψηλάντης φυλακίστηκε.

Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί τη σημαία της Επανάστασης, 1865, του  Θ. Βρυζάκη

Κοινό κτήμα https://www.nationalgallery.gr/artwork/o-palaion-patron-germanos-evlogei-ti-simaia-tis-epanastasis/

Η Επανάσταση ξεκινά ξανά τον Μάρτιο του 1821 στην Πελοπόννησο.  Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί τη σημαία της Επανάστασης.

Οι Έλληνες σημειώνουν πολλές επιτυχίες. Επιτίθενται στα Καλάβρυτα και στη Βοστίτσα (Αίγιο) και τα ελευθερώνουν. Στις 23 Μαρτίου παραδόθηκε στους Έλληνες η Καλαμάτα. Τον επόμενο μήνα οι Τούρκοι νικήθηκαν ακόμη μία φορά στο Λεβίδι της Αρκαδίας. 

Η Μάχη της Αλαμάνας. Λιθογραφία. Αλέξανδρος Ησαΐας, Public domain https://upload.wikimedia.org/wikipedia/el/d/d5/%CE%97_%CE%9C%CE%AC%CF%87%CE%B7_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%91%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BD%CE%B1%CF%82._%CE%9B%CE%B9%CE%B8%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AF%CE%B1._%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82_%CE%97%CF%83%CE%B1%CE%AF%CE%B1%CF%82.jpg   

Παράλληλα ξεκινά η Επανάσταση και στη Στερεά Ελλάδα. Μάχες που έμειναν στην ιστορία είναι η μάχη στην Αλαμάνα, όπου βρήκε φρικτό θάνατο ο Αθανάσιος Διάκος και η μάχη στο Χάνι της Γραβιάς, όπου αναδείχτηκε ο ηρωισμός του Οδυσσέα Ανδρούτσου.

Η Μπουμπουλίνα στο πλοίο «Αγαμέμνων», πίνακας του Γερμανού ζωγράφου Peter von Hess,  public domain

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b9/Bouboulina_painting_by_Von_Hess.jpg 

Η επανάσταση εξαπλώνεται και στα νησιά του Αιγαίου. Πρώτα επαναστάτησαν οι  Σπέτσες με τη Μπουμπουλίνα, τον Απρίλιο του 1821 και ακολούθησε η Ύδρα, με πρωτοστάτη τον πλοίαρχο Αντώνιο Οικονόμου. Στη συνέχεια ξεσηκώθηκαν τα Ψαρά, η Σάμος, η Κάσος και τα Δωδεκάνησα. Επαναστατική δραστηριότητα εκδηλώθηκε και στην Κρήτη.

Η πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας από τον Κανάρη. Πίνακας του Νικηφόρου Λύτρα  Πινακοθήκη Αβέρωφ, Μέτσοβο.   Κοινό Κτήμα.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_burning_of_the_Turkish_flagship_by_Kanaris.png#/media/File:The_burning_of_the_Turkish_flagship_by_Kanaris.png 

Οι Έλληνες ναυτικοί α) πολιορκούσαν τα παραθαλάσσια κάστρα υποστηρίζοντας έτσι τις χερσαίες μάχες από τη θάλασσα, β) έκαναν καταδρομές στα παράλια της Μικράς Ασίας, όπου αιχμαλώτιζαν ή κατέστρεφαν εχθρικά πλοία και γ) έκαναν ναυμαχίες στο ανοιχτό πέλαγος, όπου με τα περίφημα πυρπολικά, σκάφη γεμάτα με εύφλεκτο υλικό, χτυπούσαν και έβαζαν φωτιά στα οθωμανικά πλοία.

Σημαντική δράση στη θάλασσα ανέπτυξαν, ανάμεσα σε άλλους, οι Ψαριανοί Δημήτριος Παπανικολής και Κωνσταντίνος Κανάρης, καθώς και ο Ανδρέας Μιαούλης από την Ύδρα.

Η ελληνική νίκη στα Δερβενάκια (1822)του Θ.Βρυζάκη, public domain

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CF%87%CE%B7_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%94%CE%B5%CF%81%CE%B2%CE%B5%CE%BD%CE%B1%CE%BA%CE%AF%CF%89%CE%BD#/media/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Dervenakia_1822.JPG  

https://www.nationalgallery.gr/artwork/i-machi-sta-stena-ton-dervenakion/ 

Την άνοιξη του 1822 στάλθηκε στη Στερεά Ελλάδα ο Δράμαλης με πολυάριθμο στρατό κι από εκεί με σκοπό να προχωρήσει στην Πελοπόννησο, ώστε να καταστείλει την Επανάσταση. Παγιδεύτηκε όμως και γνώρισε βαριά ήττα στα Δερβενάκια, χάρη στο έξυπνο σχέδιο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στις 26 Ιουλίου του 1822.

Τα Δερβενάκια θύμισαν τις Θερμοπύλες του Λεωνίδα και των 300 Σπαρτιατών.

Σφαγή στη Χίο (1824).Λούβρο, Παρίσι 

Αντιδρώντας οι Τούρκοι, προχώρησαν σε αντίποινα σε βάρος του ελληνικού πληθυσμού που κατοικούσε στα παράλια της Μικράς Ασίας αλλά και στα νησιά. Τον Απρίλιο του 1822 η Χίος καταστράφηκε ολοκληρωτικά από Τούρκους στρατιώτες και οι περισσότεροι από τους κατοίκους της σφαγιάσθηκαν. Ήταν ένα γεγονός που συγκλόνισε τους χριστιανικούς λαούς της Ευρώπης.

https://www.europeana.eu/en/item/2063620/GRE_280_05

Τα επόμενα χρόνια οι συγκρούσεις στη θάλασσα εντάθηκαν. Τους μήνες Μάιο και Ιούνιο του 1824 ενωμένος ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος επιτέθηκε στην Κάσο και τα Ψαρά.  Η καταστροφή των Ψαρών συγκλόνισε την Ευρώπη και πολλοί ζωγράφοι απέδωσαν την εικόνα της.

Στα τέλη Αυγούστου του 1824 στη ναυμαχία στον κόλπο του Γέροντα, στα παράλια της Μικράς Ασίας, ο ελληνικός στόλος κατάφερε να νικήσει τον ογκώδη τουρκοαιγυπτιακό. Ο ναύαρχος Μιαούλης προκάλεσε σύγχυση στα εχθρικά πλοία, καταστρέφοντας μία φρεγάτα με 1.000 στρατιώτες και ναύτες. Μετά τη Ναυμαχία του Γέροντα, οι τουρκοαιγυπτιακές δυνάμεις διασκορπίστηκαν και υποχώρησαν.

Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι by Theodoros Vryzakis - 1861 - National Gallery - Alexandros Soutsos Museum, Greece - Public Domain.

https://www.europeana.eu/item/2063620/GRE_280_03

Η προσφορά των Φιλελλήνων στην ελληνική Επανάσταση ήταν ποικίλη. Περισσότεροι από 1.200 Ευρωπαίοι (Γερμανοί, Γάλλοι, Ιταλοί, Πολωνοί, Ελβετοί, Άγγλοι) συμμετείχαν ενεργά στον ένοπλο αγώνα, παίρνοντας μέρος σε μάχες εναντίον των Τούρκων. Παράλληλα σχηματίστηκαν Φιλελληνικές Επιτροπές σε μεγάλες πόλεις του εξωτερικού, με σκοπό την ενίσχυση του αγωνιζόμενου λαού είτε με υλικά μέσα (χρήματα, τροφές και πολεμοφόδια) είτε παρέχοντας ηθική υποστήριξη με δημοσιεύσεις σε έντυπα και εφημερίδες, καλλιτεχνικά έργα και συναυλίες.  Γνωστοί Φιλέλληνες ήταν ο Γάλλος συγγραφέας Βίκτωρ Ουγκώ και ο Άγγλος νεαρός ποιητής λόρδος Μπάιρον (Βύρωνας), ο οποίος επισκέφθηκε το Μεσολόγγι στα τέλη του 1823, όπου μάλιστα αρρώστησε και πέθανε.

https://www.nationalgallery.gr/artwork/i-exodos-tou-mesolongiou/

Τον Απρίλιο του 1825 ξεκίνησε η δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου αρχικά από τον Κιουταχή και στη συνέχεια από τον Ιμπραήμ Πασά. Παρά την ηρωική αντίσταση των Μεσολογγιτών, η πόλη κυριεύθηκε τον Απρίλιο του 1826. Η έξοδος του Μεσολογγίου στάθηκε μια από τις κορυφαίες στιγμές της ελληνικής Επανάστασης, προκαλώντας βαθιά συγκίνηση σ' ολόκληρο τον κόσμο.

Η Ναυμαχία του Ναυαρίνου, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα, Ελλάδα

Aquatint των R. Smart και H. Pyall από πίνακα του Sir Theophilus Lee 

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Battle_of_Navarin_(4552424940).jpg

Στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, τον Οκτώβριο του 1827, αγγλικά, γαλλικά και ρωσικά πολεμικά πλοία ήρθαν αντιμέτωπα με τον στόλο των Τούρκων και των Αιγυπτίων. Η νίκη των ναυτικών συμμαχικών δυνάμεων συνέβαλε αποφασιστικά στην απελευθέρωση της Ελλάδας.

Μετά τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, οι διπλωματικές ενέργειες οδήγησαν τον Φεβρουάριο του 1830 στο πρωτόκολλο του Λονδίνου με το οποίο η Ελλάδα αποκτούσε την ανεξαρτησία της. Οι νίκες του ελληνικού στρατού καθώς και η προσπάθεια του Καποδίστρια, του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας, βοήθησαν στη διεύρυνση των συνόρων του ελληνικού κράτους. Ο Κυβερνήτης έστειλε πολεμικά πλοία στον Αμβρακικό κόλπο, ώστε να συμπεριληφθεί και η περιοχή αυτή στα όρια του νέου κράτους.

Τοπογραφική Ευρώπη, χάρτης που δείχνει τα κράτη που είχαν εκπονήσει μεγάλους χάρτες της επικράτειάς τους και τις κλίμακες αυτών των χαρτών / από C. Maunoir, κοινό κτήμα (1872) https://www.europeana.eu/item/9200517/ark__12148_btv1b84413223

Τον Φεβρουάριο του 1830 υπογράφτηκε στο Λονδίνο από τις τρεις συμμαχικές Δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) η πολιτική ανεξαρτησία της Ελλάδας, με τα σύνορά της στη γραμμή Αχελώου - Σπερχείου ποταμού. Δυο χρόνια αργότερα, το 1832, τα σύνορα του ελληνικού κράτους διευρύνθηκαν στη γραμμή Αμβρακικού κόλπου – Παγασητικού κόλπου. Τα νέα σύνορα αναγνωρίστηκαν και από την Υψηλή Πύλη. Έπειτα από δέκα χρόνια συγκρούσεων η ύπαρξη ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, αναγνωρισμένου από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, ήταν πλέον γεγονός.