Νόμισμα του Γουλιέλμου Β' Βιλλεαρδουίνου

Η ιστορία του Μυστρά ξεκινά το 1204, όταν οι Φράγκοι Σταυροφόροι κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη. Ο Φράγκος ηγεμόνας Γουλιέλμος Βιλλεαρδουίνος έχτισε το 1249 ένα ισχυρό κάστρο στον λόφο του Μυστρά για να προστατεύει την περιοχή. Αργότερα, το 1262, το κάστρο πέρασε στους Βυζαντινούς και ο Μυστράς έγινε σπουδαία πόλη. Οι άνθρωποι άρχισαν να μετακομίζουν εκεί, γιατί το κάστρο τους προστάτευε

Στον Μυστρά δημιουργήθηκε μια  πολιτεία με παλάτια, αρχοντικά και εκκλησίες. Έγινε κέντρο τέχνης και γνώσης, όπου ζούσαν μεγάλοι καλλιτέχνες και σοφοί, όπως ο Πλήθων ο Γεμιστός. Η πόλη έμοιαζε με την Κωνσταντινούπολη και ήταν διάσημη για την ομορφιά της. Όμως, το 1460 ο Μυστράς κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς, και αργότερα, το 1770 και το 1825, υπέστη μεγάλες καταστροφές, ώσπου εγκαταλείφθηκε. Παρόλα αυτά, η ιστορία του Μυστρά δείχνει την ακμή και τη δύναμη του Βυζαντινού πολιτισμού.

Ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ ο Παλαιολόγος ήταν ο τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου. Γεννήθηκε το 1405 στην Κωνσταντινούπολη. Έγινε Δεσπότης στον Μυστρά το 1443 και βοήθησε την πόλη να παραμείνει δυνατή, ακόμα και όταν η αυτοκρατορία είχε αρχίσει να φθίνει. Το 1449 στέφθηκε αυτοκράτορας στον ναό του Αγίου Δημητρίου στον Μυστρά και στη συνέχεια ανέλαβε τα καθήκοντά του στην Κωνσταντινούπολη

Ο Κωνσταντίνος ήταν γενναίος, ταπεινός και πάντα έτοιμος να προσφέρει τον εαυτό του για το καλό του λαού του. Το 1453, όταν ο Μωάμεθ Β΄ του ζήτησε να παραδώσει την Κωνσταντινούπολη, εκείνος αρνήθηκε λέγοντας ότι θα πολεμήσει μέχρι τέλους. Ο Κωνσταντίνος έπεσε ηρωικά πολεμώντας στις 29 Μαΐου 1453, όταν η πόλη κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς.

Στη μνήμη του λαού, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος έμεινε ζωντανός ως ο "Μαρμαρωμένος Βασιλιάς", μια θρυλική φιγούρα που έδωσε ελπίδα κατά τη διάρκεια της σκλαβιάς.

Στον Μυστρά, που ήταν ένα σημαντικό κέντρο του Βυζαντίου, υπάρχουν πολλές όμορφες και ιστορικές εκκλησίες. Οι περισσότερες χτίστηκαν την εποχή των Παλαιολόγων και των Καντακουζηνών, που αγαπούσαν τη θρησκεία και τη βυζαντινή τέχνη. Οι εκκλησίες είναι διακοσμημένες με τρούλους και όμορφες τοιχογραφίες. Κάθε εκκλησία έχει τη δική της ξεχωριστή ιστορία.

Μερικές από τις πιο γνωστές εκκλησίες του Μυστρά είναι:

Η Παντάνασσα, μια από τις πιο εντυπωσιακές εκκλησίες με φραγκικές επιρροές στην αρχιτεκτονική της.

Η μνημειακή ζωγραφική του Μυστρά ήταν πολύ σημαντική στην Υστεροβυζαντινή εποχή (1204-1453). Αυτή η τέχνη περιλάμβανε μεγάλες τοιχογραφίες στις εκκλησίες, φορητές εικόνες και μικρές ζωγραφιές σε βιβλία και χειρόγραφα. Η τέχνη αυτή ξεκίνησε από την Κωνσταντινούπολη, που ήταν το κέντρο του Βυζαντίου, και εξαπλώθηκε σε όλη την αυτοκρατορία.

Στον Μυστρά, η ζωγραφική έφτασε σε πολύ υψηλό επίπεδο, ιδιαίτερα την εποχή των Παλαιολόγων. Οι ζωγράφοι της εποχής δημιούργησαν υπέροχες τοιχογραφίες, εμπνευσμένες από τη βυζαντινή τέχνη, που στόλιζαν τις εκκλησίες και έκαναν τον Μυστρά διάσημο για την καλλιτεχνική του άνθιση.

Στους ναούς του Μυστρά, οι τοιχογραφίες ζωγραφίστηκαν σε διάφορες εποχές, γι’ αυτό έχουν μεγάλη ποικιλία στα θέματα και τον τρόπο ζωγραφικής. Οι ζωγράφοι συνδύασαν παλιές ιδέες από την αρχαιότητα, αλλά και νέες από τη δυτική Ευρώπη, και δημιούργησαν ένα μοναδικό στυλ που λέγεται «σχολή του Μυστρά».

Οι τοιχογραφίες δείχνουν σκηνές από τη ζωή του Ιησού Χριστού, της Παναγίας και άλλων αγίων. Τα χρώματα είναι απαλά και ζωντανά, ενώ οι μορφές φαίνονται πολύ εκφραστικές. Στον ναό της Παντάνασσας, για παράδειγμα, υπάρχει μια χαρούμενη σκηνή όπου ο Ιησούς μπαίνει στην πόλη πάνω σε γαϊδουράκι και τα παιδιά τον υποδέχονται.

Η τέχνη του Μυστρά συνδέεται με άλλες γνωστές εκκλησίες, 

όπως η μονή της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη. Αυτό δείχνει ότι οι ζωγράφοι αντάλλασσαν ιδέες και τεχνικές για να δημιουργήσουν κάτι ξεχωριστό.

ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ζωγραφική της Παλαιολόγειας εποχής ήταν γεμάτη συμβολισμούς και έδειχνε έναν πνευματικό κόσμο πέρα από την καθημερινή ζωή. Αν και οι μορφές είχαν κάποια ρεαλιστικά στοιχεία, ο χρόνος και ο χώρος στις εικόνες δεν ακολουθούσαν τους φυσικούς νόμους. Για παράδειγμα, γεγονότα από διαφορετικές εποχές μπορεί να εμφανίζονταν όλα μαζί.

Οι εικόνες έδειχναν πρόσωπα όμορφα και μακάριες μορφές που δεν επηρεάζονταν από τις ασθένειες ή τη φθορά. Οι ζωγράφοι δεν έδιναν σημασία στις φυσικές αναλογίες αλλά έδειχναν την πνευματική και αιώνια πλευρά των μορφών, κάνοντάς τις να φαίνονται σαν να βρίσκονται σε έναν καλύτερο κόσμο.

ΠΟΛΥΠΡΟΣΩΠΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ

Κατά την Παλαιολόγεια περίοδο, οι τοιχογραφίες γίνονταν όλο και πιο πλούσιες, με πολλές μορφές και όμορφες λεπτομέρειες. Οι ζωγράφοι έδειχναν τις ανθρώπινες φιγούρες με κομψότητα και τα ρούχα με εντυπωσιακά σχέδια και χρώματα. Τα πρόσωπα ήταν φωτεινά και φανέρωναν συναισθήματα, ενώ οι πτυχώσεις των ρούχων ήταν σχεδιασμένες με μεγάλη προσοχή.

Στις τοιχογραφίες μπορούμε να δούμε διάφορα είδη ανθρώπων:

Καθημερινοί άνθρωποι με ρούχα της εποχής, ενώ τα παιδιά φορούν χιτώνες ή πουκαμισάκια

Μια ιδιαίτερη τοιχογραφία δείχνει τη Βάπτιση του Ιησού από τον Ιωάννη στον Ιορδάνη ποταμό. Εκεί υπάρχουν πολλά πρόσωπα, μωρά, γονείς, ψάρια και ακόμα και κολυμβητές στο νερό!

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΗΜΑΤΑ

Στη βυζαντινή ζωγραφική, τα κτίρια και οι κατασκευές στις τοιχογραφίες δεν σχεδιάζονται όπως τα βλέπουμε στην πραγματικότητα, αλλά με έναν ιδιαίτερο τρόπο που τα κάνει να φαίνονται σαν να πλησιάζουν τον θεατή. Αυτό ονομάζεται «ανάστροφη προοπτική». Με αυτό τον τρόπο, οι καλλιτέχνες ήθελαν να δείξουν μια πνευματική σχέση μεταξύ του πιστού και της σκηνής.

Τα κτίρια στις τοιχογραφίες:

Σε ορισμένες τοιχογραφίες, τα κτίρια γεμίζουν όλο το φόντο και οι ζωγράφοι προσπάθησαν να δείξουν βάθος, όπως στην Αναγέννηση. Παρόλα αυτά, το στυλ παρέμεινε ιδεαλιστικό και ήθελε να δώσει μια αίσθηση ιερότητας και ομορφιάς πέρα από τον πραγματικό κόσμο.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Οι τοιχογραφίες στους βυζαντινούς ναούς δεν είναι απλώς ωραίες εικόνες, αλλά είναι γεμάτες με ιστορίες από την Αγία Γραφή και την παράδοση της Εκκλησίας. Αυτές οι ζωγραφιές βοηθούσαν τους ανθρώπους να κατανοήσουν τα διδάγματα της χριστιανικής πίστης. Οι τοιχογραφίες συνήθως ακολουθούν τρεις κύριες κατηγορίες:

Στις τοιχογραφίες, συχνά βλέπουμε σκηνές από διαφορετικές χρονικές στιγμές να απεικονίζονται ταυτόχρονα, με τρόπο που να δείχνει ότι όλα είναι μέρος του μεγάλου σχεδίου του Θεού. Για παράδειγμα, στη τοιχογραφία της Γέννησης του Χριστού, βλέπουμε τους τρεις Μάγους να έρχονται να προσκυνήσουν το παιδί, αν και σύμφωνα με την Αγία Γραφή, οι Μάγοι προσκύνησαν το Χριστό σε σπίτι και όχι στο σπήλαιο

Η τεχνική της τοιχογραφίας είναι πολύ προσεκτική. Οι σημαντικές σκηνές ή πρόσωπα απεικονίζονται πιο μεγάλα από τα υπόλοιπα, και οι τοιχογραφίες είναι γεμάτες από πολλές λεπτομέρειες που βοηθούν τους πιστούς να καταλάβουν καλύτερα τις ιστορίες και τα διδάγματα της πίστης.

ΦΩΣ

Στη βυζαντινή ζωγραφική το φως είναι πολύ σημαντικό, αλλά χρησιμοποιείται διαφορετικά από ό,τι στη ζωγραφική της Αναγέννησης. Δεν έρχεται από τον ήλιο, αλλά φαίνεται να προέρχεται από παντού, δίνοντας στις εικόνες μια μαγική και θεϊκή αίσθηση. Αυτός ο τρόπος του φωτισμού βοηθάει να δείξουμε τη σχέση των ανθρώπων με τον Θεό.

Για παράδειγμα, το φως γύρω από τα πρόσωπα των Αγίων δείχνει την αίσθηση του «Θείου Φωτός». Το φως γύρω από το κεφάλι των Αγίων απεικονίζεται με ένα φωτεινό κίτρινο κύκλο που λέγεται «φωτοστέφανο». Επίσης, για να δείξουμε το άκτιστο φως, χρησιμοποιούνται κύκλοι ή σχήματα με διάφορες αποχρώσεις του μπλε χρώματος γύρω από το σώμα του Χριστού ή της Παναγίας, που το λέμε «Δόξα».

Η τεχνική του φωτός στις τοιχογραφίες είναι ιδιαίτερη. Η φωτεινότητα δεν δημιουργείται με έντονες αντιθέσεις, αλλά με ομαλές διαβαθμίσεις του χρώματος. Για παράδειγμα, η βάση του προσώπου είναι πιο σκούρα, και μετά το χρώμα του προσώπου προστίθεται και φωτίζεται απαλά με το λευκό. Αυτή η τεχνική βοηθάει να τονιστεί η εκφραστικότητα των προσώπων, χωρίς να φαίνονται σκιές όπως στη φυσική ζωγραφική.

ΑΡΚΟΣΟΛΙΑ-ΝΕΚΡΙΚΑ ΠΟΡΤΡΕΤΑ

Οι Βυζαντινοί έφτιαχναν μικρές εκκλησίες για ταφικές ανάγκες, όπως ο ναός της Ευαγγελίστριας στον Μυστρά, όπου γύρω από την εκκλησία υπάρχουν τάφοι και οστεοφυλάκια. Άλλες φορές, τα ταφικά παρεκκλήσια ήταν μέρος μεγαλύτερων ναών, όπως στην Οδηγήτρια και στην Αγία Σοφία.

Στη νότια πλευρά της Οδηγήτριας, κάτω από τα υπερώα, υπάρχουν τάφοι επιφανών προσώπων του Μυστρά, οι οποίοι είναι σκαμμένοι στα τοιχώματα και καλύπτονται με καμάρες. Αυτούς τους τάφους τους λέμε αρκοσόλια. Στα αρκοσόλια υπάρχουν νεκρικά πορτρέτα που απεικονίζουν τους νεκρούς σε στάση προσευχής, με τα χέρια ψηλά προς τον Ιησού ή τη Θεοτόκο.

Οι τοιχογραφίες μας δείχνουν την καθημερινή ζωή και τη θρησκευτική παράδοση της εποχής εκείνης!

Στις τοιχογραφίες της εκκλησίας απεικονίζονται διαφορετικές κατηγορίες ανθρώπων με ιδιαίτερα ρούχα και χαρακτηριστικά:

Οι μορφές  είναι εντυπωσιακά ντυμένες με επίσημα ρούχα, συχνά πορφυρά, και φορούν ενδυμασίες που δείχνουν την κοινωνική τους θέση. Οι γυναίκες έχουν μακριά κεφαλομάντηλα, ενώ οι άνδρες σε κάποιες περιπτώσεις φορούν καπέλα.

Αυτοκράτορες και άρχοντες, φορούν πολυτελή ρούχα στολισμένα με πολύτιμους λίθους. 

Αυτές οι τοιχογραφίες και τα πορτρέτα των αρχόντων έχουν μεγάλη αξία, διότι μας δίνουν πληροφορίες για την κοινωνία του Μυστρά, την ενδυμασία της εποχής και τους σημαντικούς ανθρώπους εκείνης της περιόδου. Επίσης, είναι κοινό φαινόμενο στις βυζαντινές εκκλησίες να απεικονίζονται οι κτήτορες του ναού ή τα ζευγάρια των αρχόντων που προσφέρουν κάτι στη Θεοτόκο, όπως το ομοίωμα ενός ναού.

Ήταν ένα  όμορφο και συναρπαστικό ταξίδι στην Ιστορία του Μυστρά. Στην ιστορία της Ελλάδας

ΤΕΛΟΣ