Περπατώντας μαζί με τον Πέτρο στα δικά του βήματα

«Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου» της Άλκης Ζέη μέσα από τη ματιά των μαθητών της Γ΄ Γυμνασίου του Προτύπου Γυμνασίου Μυτιλήνης, «Βύρων Σιβολαπένκο».

Σχολικό έτος: 2024-2025

Υπεύθυνη εκπαιδευτικός: Γεωργέλλη Ευαγγελία

Preview audio:

storyj.mp/aeczdynhh5is

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΘΕΣΗΣ

Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου, μια ιστορία με θέμα τη γερμανική κατοχή, είναι ένα βιβλίο που έγραψε η Άλκη Ζέη το 1971 για παιδιά και νέους. Ο τόπος της υπόθεσης είναι η Αθήνα.

«28 Οκτωβρίου 1940». Οι Ιταλοί εισβάλλουν στην Ελλάδα.27 Απριλίου 1941 έρχονται οι Γερμανοί.Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στην περίοδο της κατοχής, μιας περιόδου φρίκης αλλά και μεγαλείου. Τα δεινά του πολέμου πλανώνται παντού: πείνα, θάνατος, κρύο, συλλήψεις, πράξεις της αλλά και το μεγαλείο της ψυχής των Ελλήνων εμφανίζεται καθημερινά στις πράξεις του ελληνισμού.

Ο πόλεμος του 1940 παρουσιάζεται μέσα από τα μάτια ενός εννιάχρονου αγοριού, του Πέτρου. Ο Πέτρος μέχρι τότε γνώριζε τον πόλεμο μέσα από τα βιβλία του. Τον μάγευαν οι ήρωες, οι ασπίδες, τα ξίφη, οι νίκες.Τώρα όμως ο Πέτρος ζει στην αλήθεια τον πόλεμο, την κατοχή και την αντίσταση μαζί με τους γονείς του, την αδελφή του, τον παππού του και τη χελώνα του, τον Θόδωρο. Και εμείς παρακολουθούμε τον μεγάλο του περίπατο με όλες τις αληθινές του πια περιπέτειες, από τον Οκτώβρη του 1940 ως τον Οκτώβρη του 1944 που η Ελλάδα ελευθερώθηκε.

Τα δεινά του πολέμου και της κατοχής στη ζωή των ηρώων.

Η οικογένεια του Πέτρου ζει ειρηνικά και ανέμελα έχοντας την καθημερινότητα μιας συνηθισμένης μικροαστικής οικογένειας: ο πατέρας πήγαινε στη δουλειά, η μητέρα ήταν στο σπίτι και φρόντιζε τα παιδιά, ο παππούς έμενε στο σπίτι και τα παιδιά πήγαιναν σχολείο. Όμως ο πόλεμος αρχίζει και όλα αλλάζουν: τα προϊόντα των καταστημάτων μειώνονται γρήγορα, πολλές οικογένειες χωρίζονται καθώς οι άντρες πάνε στον πόλεμο, αμέτρητοι τραυματισμοί και θάνατοι, παντού πείνα και άθλιες συνθήκες ζωής.

Οι καθημερινές συνήθειες των ανθρώπων άλλαξαν μετά τον πόλεμο και αυτές που φαίνονταν εύκολες να γίνουν, τώρα είναι σχεδόν ακατόρθωτες.

Οι Γερμανοί εισβάλλουν στα σπίτια των ανθρώπων κάνοντας έλεγχο και τρομοκρατώντας τις οικογένειες, κάνουν μπλόκο στους δρόμους και προχωρούν σε συλλήψεις, κάνουν εφόδους και εκτελούν ακόμη και αμάχους.

Γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στους Εβραίους τους οποίους οι Γερμανοί τους ελέγχουν σθεναρά, στη συνέχεια όμως τους συλλαμβάνουν, τους φορτώνουν σε τρένα και τους μεταφέρουν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Γενικά ο Β' παγκόσμιος πόλεμος και η κατοχή δημιούργησαν πολλές καταστροφές ψυχικές και υλικές σε όλον τον κόσμο.

Πώς άλλαξε ο πόλεμος/η κατοχή την καθημερινότητα και τις σχέσεις της οικογένειας του Πέτρου.

Στην αρχή της ιστορίας, δηλαδή πριν από την έναρξη του πολέμου, η οικογένεια του Πέτρου ήταν όπως και οι υπόλοιπες με τα καθημερινά της προβλήματα αλλά και τις χαρές της. Η ζωή κυλούσε χωρίς μεγάλα και ιδιαίτερα ζητήματα, τα παιδιά πήγαιναν στο σχολείο και οι άνθρωποι πήγαιναν στις καθημερινές τους ασχολίες.

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, το σχολείο όπως και όλες οι δραστηριότητες, σταμάτησαν. Ο πατέρας του Πέτρου έχασε τη δουλειά του.

Αυτό, όπως είναι φυσικό, κάνει τα πράγματα πολύ δύσκολα για την οικογένεια, η οποία αρχίζει να μην έχει τα απαραίτητα για τη διαβίωσή της.

Η μητέρα αρχίζει να πουλάει κοσμήματα προκειμένου να επιβιώσει η οικογένεια. Ο Πέτρος δεν πάει στο σχολείο, αφού αυτό κλείνει. Η Αντιγόνη όμως, η αδελφή του Πέτρου, συνεχίζει να πηγαίνει σε ιδιωτικό σχολείο.

Αρχίζουν να σημειώνονται οι πρώτοι καυγάδες και γκρίνιες μεταξύ των μελών της οικογένειας λόγω της ανέχειας και της πείνας.

Μάλιστα ο παππούς κλέβει από τη μερίδα των παιδιών και στο τέλος αρχίζει να ζητιανεύει σε γειτονιές πλουσίων παριστάνοντας τον ετοιμοθάνατο από την πείνα.Η μητέρα καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια προκειμένου να μπορέσει να συντηρήσει την οικογένειά της.

Ο Πέτρος συνειδητοποιεί τελικά ότι η ζωή του δεν θα γίνει ποτέ όπως ήταν προπολεμικά. Καταλαβαίνει ότι ο ίδιος δεν θα ξαναγίνει ποτέ το μικρό ανέμελο παιδί που κάποτε μάζευε έντομα και τα μελετούσε. Αρχίζει να ωριμάζει κάτω από τις συνθήκες του πολέμου, εγκαταλείπει την ανέφελη παιδική του ηλικία και κάποια στιγμή τον παρακολουθούμε να παίρνει μέρος και στην Αντίσταση.

Παρατηρούμε ότι ο πόλεμος και η κατοχή άλλαξαν σε μεγάλο βαθμό την καθημερινή ζωή της οικογένειας του Πέτρου. Ειδικά ο Πέτρος ενηλικιώθηκε πρόωρα, αφήνοντας πίσω του τα ανέμελα χρόνια και την παιδικότητα.

Όλη η οικογένεια βίωσε φτώχεια, πείνα, εσωτερικές διαμάχες, καταπίεση, όμως στο τέλος τα κατάφερε και όλοι έζησαν για να δουν την απελευθέρωση της Αθήνας.

Η φιλοζωία του Πέτρου.

Ο Πέτρος-στην αρχή του βιβλίου-φαίνεται να έχει μεγάλη αδυναμία σε ένα τριζόνι, το οποίο το προστατεύει μέσα σε ένα χάρτινο κουτί. Όταν αυτό πεθαίνει, ο Πέτρος γεμάτος στενοχώρια αποφασίζει αντί να το θάψει να το βάλει στη χαραμάδα σε ένα δοκάρι. Στην αποθήκη του σπιτιού τους είχανε και μια χελώνα, τον Θόδωρο, την οποία απέκτησε όταν ένας φίλος του την αντάλλαξε με ένα σακουλάκι με βόλους. Όταν έβγαινε περίπατο την έπαιρνε μαζί του μέσα σε ένα κουτί και την άφηνε να βοσκήσει.

Στην ίδια πολυκατοικία με την οικογένεια του Πέτρου έμενε η κυρία Λεβέντη με την κόρη της, Λέλα, η οποία ήταν αρραβωνιασμένη με έναν Εγγλέζο που είχε ένα λυκόσκυλο, τον Στορμ. Ο Πέτρος τον ζήλευε τον Εγγλέζο που είχε τον σκύλο, γιατί είχε αδυναμία στα ζώα.

Μετά τον Εγγλέζο η Λέλα αρραβωνιάστηκε έναν Γερμανό, τον οποίο ο Πέτρος δεν συμπαθούσε καθόλου, όπως και οι φίλοι του. Ο Στορμ δεν δεχόταν να αλλάξει αφεντικό και αυτό νευρίαζε τον Γερμανό ο οποίος μια μέρα θυμωμένος βγήκε στην αυλή με ένα μαστίγιο και πλησίασε τον σκύλο. Ο Πέτρος κοιτούσε από το παράθυρο τον Γερμανό να βασανίζει τον κακόμοιρο τον

σκύλο δίνοντας του καμτσικιές.

Έτσι ξεκίνησε η «επιχείρηση σωτηρίας του Στορμ». Ο Πέτρος με τον φίλο του Σωτήρη και τον Γιάννη, τον φίλο της Αντιγόνης, συμφώνησαν να γλιτώσουν τον σκύλο και να τον μεταφέρουν στο σπίτι ενός φίλου του Γιάννη.

Μετά από συνεννόηση φυγάδεψαν τον σκύλο από την πίσω πόρτα της αυλής με μεγάλη επιτυχία, καθώς δεν τους κατάλαβε κανείς. Κατά καιρούς ο Πέτρος καταφέρνει να βλέπει τον σκύλο στο σπίτι στο οποίο βρήκε καταφύγιο.

Στο δεύτερο μέρος ο παππούς από την πείνα φτάνει να θέλει να φάει τον Θόδωρο, τον οποίον ευτυχώς ο Πέτρος τον σώζει την τελευταία στιγμή. Δυστυχώς οι εχθροί σε μια έφοδό τους λίγο αργότερα στο σπίτι του Πέτρου παίρνουν μαζί τους τον Θόδωρο. Τα ουρλιαχτά και οι φωνές του Πέτρου δεν τους συγκίνησαν.

Η διατροφή και τα τραγούδια της κατοχής

Η διατροφή είναι ένα από τα πιο βασικά θέματα του μυθιστορήματος και συνδέεται άμεσα με τις αντιξοότητες που βίωσε ο κόσμος της εποχής εκείνης. Η πείνα είναι κυρίαρχη και αναπόφευκτη, καθώς οι άνθρωποι προσπαθούν να επιβιώσουν με περιορισμένα τρόφιμα. Στην αφήγηση της Άλκης Ζέη, οι μικρές καθημερινές στιγμές, όπως το φαγητό, αποκτούν συμβολική αξία και αποτυπώνουν τη στέρηση και την αναγκαιότητα για επιβίωση.

Τα παιδιά, όπως ο Πέτρος, συχνά υποφέρουν από την πείνα, ενώ η φτώχεια είναι διάχυτη στην οικογένεια που προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις στερήσεις. Παράλληλα, ο παππούς έφτασε στο σημείο να ζητιανεύει.

Από την άλλη, τα τραγούδια στην Κατοχή δεν είναι μόνο ψυχαγωγία, αλλά και μέσο αντίστασης, παρηγοριάς και έκφρασης των συναισθημάτων των ανθρώπων που ζουν υπό την πίεση της φασιστικής κατοχής. Στο έργο της Ζέη, τα τραγούδια έχουν συχνά μια συμβολική λειτουργία, καθώς συνδέονται με την αντίσταση, την ελπίδα και τη συλλογική δύναμη των ανθρώπων. Ο Πέτρος και οι άλλοι χαρακτήρες ακούνε τραγούδια που εκφράζουν την αγανάκτηση και την επιθυμία για ελευθερία, ενισχύοντας το αίσθημα της εθνικής ενότητας.

Τα τραγούδια αυτά αναφέρονται στην επιβίωση, στην αντίσταση και στην αναμονή μιας καλύτερης μέρας. Η μουσική λειτουργεί, επίσης, ως μια μορφή αντίστασης, η οποία δίνει στους ανθρώπους κουράγιο και ενθαρρύνει την αίσθηση της κοινότητας και της αλληλεγγύης.

Συνολικά, η Άλκη Ζέη στο βιβλίο «Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου» αποτυπώνει με τρυφερότητα και ευαισθησία τη δύσκολη καθημερινότητα κατά την Κατοχή, όπου η διατροφή είναι μια συνεχής πρόκληση και τα τραγούδια ενσαρκώνουν τη δύναμη της αντίστασης και της ελπίδας.

Οι μορφές αντίστασης στον εχθρό-οι συνεργάτες του εχθρού.

Όταν κηρύσσεται ο πόλεμος με τους Ιταλούς, επικρατεί ενθουσιασμός θεωρώντας όλοι πως η νίκη είναι δεδομένη και ξεκινούν για το μέτωπο με χαρά και αναπτερωμένο το ηθικό. Στην πορεία και μετά την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα, αρχίζουν σιγά σιγά οι πράξεις αντίστασης:

συνθήματα στους τοίχους, σαμποτάζ στα φορτηγά των Γερμανών, διαδηλώσεις, διαδρομές, βοήθεια σε καταζητούμενους Εβραίους, πόλεμος. Ο Πέτρος μαζί με τους φίλους του, παρά το νεαρό της ηλικίας του, παίρνει μέρος σε πολλές μορφές αντίστασης με θάρρος και αποφασιστικότητα και βοηθάει στον αγώνα κατά των κατακτητών.

Εάν από τη μια βλέπουμε τους ανθρώπους που αντιστέκονται, από την άλλη δεν λείπουν οι συνεργάτες του εχθρού:καταδότες που προδίδουν τους Έλληνες και μαυραγορίτες που εκμεταλλεύονται την ανάγκη των συμπατριωτών τους για επιβίωση. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε ένα κορίτσι, τη Λέλα, γειτόνισσα του Πέτρου που η ανάγκη για επιβίωση την σπρώχνει στην αγκαλιά ενός Γερμανού, κάτι που ο Πέτρος δεν μπορεί να συγχωρήσει. Σε όλη τη διαδρομή του βιβλίου ο Πέτρος δεν σταματάει να αντιστέκεται στον εχθρό.

Η πορεία του Πέτρου προς την ενηλικίωση.

Ο Πέτρος είναι ένα ανώριμο εννιάχρονο παιδί, το οποίο στα πρώτα κεφάλαια βλέπουμε ανέμελα να παίζει με το τριζόνι του, με τη χελώνα του, τον Θόδωρο, να κάνει τα μαθήματά του όσο μπορούσε και να ζει την φυσιολογική παιδική του ηλικία. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος με τους Ιταλούς, ο Πέτρος τον έβλεπε ακόμα ως παιχνίδι, άρα είναι ένα αθώο παιδί ακόμα.

Σιγά σιγά όμως μετά την επιστροφή των στρατιωτών από το μέτωπο και κυρίως μετά την εισβολή των Γερμανών στην Αθήνα,ο Πέτρος βλέπει τα πάντα στη ζωή του να αλλάζουν από τη μια στιγμή στην άλλη.

Έτσι ξεκίνησε ένα μεγάλο «περίπατο», γεμάτο εμπειρίες, περιπέτειες, έντονα συναισθήματα, απρόσμενες καταστάσεις. Στα τέσσερα χρόνια της Κατοχής ο Πέτρος θα νιώσει τη σκληρότητα του πολέμου, θα έρθει αντιμέτωπος με τον κίνδυνο, θα χάσει αγαπημένους του ανθρώπους, κάτι που θα τον αναγκάσει να κατανοήσει τη σκληρότητα του πολέμου. Καθ' όλη τη διάρκεια του βιβλίου, πρέπει να πάρει αποφάσεις που φέρνουν αντιμέτωπη την παιδική του αθωότητα με την ωριμότητα.

Ο «μεγάλος περίπατος» που κάνει ο Πέτρος, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια βόλτα στην Αθήνα της Κατοχής, αλλά ένα ταξίδι μέσα από την παιδική ηλικία και την εφηβεία στην πρόωρη «ενηλικίωση» του. Μέσα από την Αντίσταση,ο Πέτρος μαθαίνει να συνεργάζεται, να παίρνει πρωτοβουλίες και να αγωνίζεται για τα ιδανικά του. Η συμμετοχή του σε αυτήν αποτελεί ένα καθοριστικό βήμα για την ενηλικίωση του, η οποία δεν περιορίζεται μόνο στις πράξεις του. Παρατηρούμε και μια σημαντική συναισθηματική ωρίμανση. Ο Πέτρος μαθαίνει να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του, να δείχνει ενσυναίσθηση και να φροντίζει τους άλλους.

Η ίδια η συγγραφέας γράφει στην αφιέρωσή της «στα παιδιά μας» και σε μια συνέντευξή της είχε πει: «Ο σκοπός μου δεν είναι να γράψω Ιστορία. η Ιστορία περνάει μέσα από τη ζωή των ηρώων μου. Έχοντας ζήσει έναν πόλεμο, μια κατοχή, δύο εμφυλίους και δύο δικτατορίες, όλα όσα έχω ζήσει βρίσκονται στους ήρωες. Είναι μυθιστορήματα με αναφορές στην ιστορία».

Διαβάζοντας τον Μεγάλο Περίπατο του Πέτρου αποκρυπτογραφήσαμε την εποχή, αλλά κυρίως νιώσαμε τους ήρωες και ζήσαμε μέσα από αυτήν την ιστορία του.

ΤΜΗΜΑ Γ1 2024-2025

ΑΓΙΑΣΣΩΤΗ ΜΑΡΙΑΝΘΗ – ΜΙΧΑΕΛΑ ΔΕΜΕΡΤΖΙΔΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ

ΑΝΔΡΙΑΝΑΚΟΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΔΗΜΗΡΟΥΔΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΑΞΑΡΛΗΣ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ ΙΩΣΗΦΕΛΛΗ ΝΑΤΑΛΙΑ

ΒΑΛΗΛΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΔΗΣ- ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ- ΤΑΞΙΑΡΧΗΣ

ΒΕΡΟΥ ΑΛΚΥΟΝΗ ΦΟΙΒΗ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

ΒΟΜΒΑ ΟΛΓΑ ΚΟΥΦΟΥ ΕΙΡΗΝΗ

ΓΙΑΛΟΥΡΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΜΜΟΥΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΥΡΟΠΩΛΗ ΜΑΛΑΜΑΤΕΝΙΑ ΓΡΑΜΜΟΥ ΓΑΒΡΙΕΛΑ ΧΡΥΣΟΥΛΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

ΤΜΗΜΑ Γ2 2025

ΚΑΔΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΑΘΙΕΛΛΗ ΜΕΛΙΝΑ

ΚΑΤΣΟΥΡΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗ ΔΗΜΗΤΡΑ

ΚΑΥΛΑΚΩΝΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΜΑΤΑΡΑ ΜΑΡΙΑ