Kaan 12 yaşındaydı ve kitap okumayı pek sevmezdi. Onun için kitaplar sıkıcıydı, sayfalar karmaşıktı. Türkçe dersinde en çok zorlandığı konuysa zarflardı. Öğretmeni ne zaman “Zarf nedir?” diye sorsa, kafası karışırdı.

"Zarf mı? O da neydi? Ne zaman? Nasıl? Nerede?... Bir sürü soru."

  Bir gün okuldan dönerken yağmur bastırınca yakındaki kütüphaneye sığındı. İçeri girdiğinde etraf sessizdi. Raflarda gezinirken dikkatini çeken bir kitap aldı: Dil Bilgisiyle Dost Ol.

yer-yön

miktar

durum

zaman

soru zarfları

Kitabı karıştırırken zarflarla ilgili bir bölüm ilgisini çekti. İçindeki etkinliklerde zaman, yer, durum, miktar ve soru zarflarına dair örnekler vardı.

  İlk durak, gökyüzünün takvimlerle kaplı olduğu Zaman Vadisi idi. Burada herkes konuşurken saat ve tarih veriyordu.

“Sabah başladım, akşam bitirdim.”

“Dünya çok yoruldum.”

“Yarın belki ziyarete giderim.”

Sözlük Ruhu şöyle dedi: “Zaman zarfları, fiile sorulan ne zaman sorusunun yanıtıdır. Cümleye zaman anlamı katar.”  

Dün koştum.

Bugün yoruldum.

Yarın yine koşacağım.

Ama az önce düştüm...

Şimdi düşündüm:

Her zaman böyle mi olacak?

  Kaan bir testi çözmek zorundaydı:

Gökyüzünden düşen yazılardan yalnızca zaman zarfı içerenleri sepete atılmalıydı.

Sabah, yarın, şimdi, birazdan...

  Kaan hepsini doğru seçti. Saat şekilli bir taş parladı ve cebine girdi.

“Bu, anahtarının ilk parçası” dedi Sözlük Ruhu.

Sabah uyandım.

      ✓

Şimdi   ✓ başlıyoruz.

Dünkü sütü içtim. x

Sabah çayı içildi.x

Yarın   ✓

görüşürüz.

Gece lambası yandı. x

Birazdan ✓ gelir.

Geçen günler güzeldi.x

 Mekan Bahçesi

  İkinci durak yemyeşil Mekan Bahçesi'ydi. 

Ağaçların dallarında “içeri”, “bura”, “yukarı” gibi kelimeler yazıyordu.

  Burada yaşayanlar hep yön belirtiyordu:

“Dışarı çık.”, “Aşağı in.”

Sözlük Ruhu: “Yer-yön zarfları, hareketin hangi yöne doğru gerçekleştiğini bildirir." dedi.

  Bir labirent vardı. Çıkışta bir tabela:

İçeri mi gitmeli? Yukarı mı? Geri mi?

Labirentte kaybolan Kaan, yön zarflarını doğru kullanarak çıkışı buldu.

“Zarflar yol gösteriyormuş!”, dedi.

  Son olarak bulutlarda yazan 3 cümleden yer-yön zarfı içermeyeni bulursa bu bölümü de geçecekti Kaan.

  Ama bu aşamada zorlandığı için Sözlük Ruhu ona bir ipucu verdi: "Yer yön bildiren sözcükler, hâl eki alırsa isim olur."

  Kaan bu bilgiden sonra yer-yön zarfı içermeyen cümlenin güneşe en yakın bulutta yazdığını bulunca bu aşamayı da başarıyla tamamladı ve  ikinci taş cebine girdi.

Çocuklar içeri girdi.

Kedi camdan dışarıya bakıyor.

Dışarı çık!

Durum Deresi, sessiz ve duyguluydu. İnsanlar konuşurken hep nasıl yaptıklarını söylerdi.

“Yavaşça yürüdüm.”

“Dikkatlice dinledim.”

“Üzgünce konuştu.”

“Neşeyle güldü.”

Sözlük Ruhu, "Durum zarfları hareketleri durum ve nitelik yönlerinden belirtir." dedi.

Durum Deresi

  Ormanda dev bir ayna vardı. Kaan’a çeşitli cümleler gösteriliyordu ama bazıları eksikti:

“Ali ___ konuştu.”

“Zeynep ___ yürüdü.”

"Ahmet ___ gitti."

  Kaan boşluklara uygun durum zarflarını yerleştirdi: sertçe, hızlıca, sinirli sinirli...

Ayna gülümsedi. Üçüncü taş cebine girdi.

Ali sertçe konuştu.

Zeynep hızlıca yürüdü.

Ahmet sinirli sinirli gitti.

  Dördüncü durak, her şeyin ölçüldüğü bir mağaraydı. Tavandan az, çok, biraz, tamamen, oldukça gibi kelimeler sarkıyordu.

Sözlük Ruhu: “Miktar zarfları, hareketin gerçekleşme miktarı hakkında bilgi verir.” dedi.

  Kaan burada ağırlık terazisine cümleleri yerleştirdi ve ona göre sıraladı.

“Ben çok yoruldum.”

“Ben oldukça yoruldum.”

“Ben biraz yoruldum.”

Her cümledeki zarf, cümlenin anlamını değiştiriyordu. Kaan, zarfın anlamını nasıl değiştirdiğini fark etti.

Miktar Mağarası