Η πόλη του Ηρακλείου αποτελεί τη μεγαλύτερη πόλη της Κρήτης και την τέταρτη, σε πληθυσμό, πόλη της χώρας.

Χτισμένη στη βόρεια ακτή του νησιού με θέα το Κρητικό Πέλαγος, μοιάζει να προστατεύεται από τα παλιά Ενετικά τείχη, το πιο σημαντικό μνημείο που άφησε η Ενετική κατοχή, τα οποία υποδηλώνουν το περιπετειώδες παρελθόν της πόλης.

Κατά τον 9ο μ.Χ. αιώνα οι Άραβες κατέλαβαν την Κρήτη και ίδρυσαν στη θέση του Ηρακλείου μια νέα πόλη που ονόμασαν Rabdh al Khandak (Κάστρο του χάνδακος). Το όνομα Χάνδακας χρησιμοποιείται ακόμα από πολλούς κατοίκους της πόλης του Ηρακλείου.

Τον 10ο αιώνα οι Βυζαντινοί ανέκτησαν τον έλεγχο του νησιού και κατάφεραν να το ελέγξουν μέχρι την αρχή του 13ου αιώνα.

Κατά τη διάρκεια του 14ου αιώνα, η πόλη έπεσε στα χέρια των Βενετών. Η Ενετική περίοδος διήρκεσε τεσσερισήμισι αιώνες και ήταν η περίοδος μεγάλης προόδου για την πόλη σε ότι αφορά την ανάπτυξη σε τομείς, όπως το εμπόριο, η αρχιτεκτονική, η λογοτεχνία και η τέχνη γενικότερα

Το 1647 μ.Χ. ξεκίνησε η πολιορκία της πόλης από τους Οθωμανούς Τούρκους, η οποία κράτησε 22 χρόνια και κόστισε τη ζωή σε 30.000 Κρητικούς και 120.000 Τούρκους και εν τέλει έληξε με την κατάκτηση της πόλης το 1669, από τον Κιοπρουλού Φαζίλ Αχμέτ. Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας η πόλη έγινε γνωστή και ως “Μεγάλο Κάστρο” ή “Κάστρο”. Περίοδοι ειρήνης, κινήματα, επαναστάσεις και σκληρές καταστολές εκ μέρους των Τούρκων, χρόνια πραγματικά αιματοβαμμένα, είναι η διάρκεια της "ασέληνης νύχτας" των χρόνων της Οθωμανικής Κυριαρχίας σε Μεγάλο Κάστρο (Ηράκλειο) και Κρήτη.

Η πόλη ελευθερώθηκε το 1898 και μπήκε στην Κρητική Πολιτεία το 1908 που με τη σειρά της προσαρτήθηκε στην Ελλάδα το 1913. Κατά την απελευθέρωσή της η πόλη ονομάστηκε Ηράκλειο από τον Μινωικό οικισμό που υπήρχε στο σημείο, ήδη από τον 7ο π.Χ. αιώνα.

Ο οχυρωματικός περίβολος του βενετσιάνικου Χάνδακα του 15ου αι., που σώζεται μέχρι τις μέρες μας, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του είδους του σε ολόκληρη τη μεσογειακή λεκάνη.

Άλλο, επίσης σημαντικό, μνημείο της περιόδου της ενετοκρατίας είναι το επιβλητικό φρούριο του «Κούλε» που δεσπόζει στην είσοδο του παλιού ενετικού λιμανιού. Το πραγματικό του όνομα είναι Rocca al Mare, όπως το ονόμασαν οι ιδρυτές του Ενετοί. Ο Κούλες, ο μεγάλος Κούλες όπως τον έλεγαν, δεν ήταν ο μοναδικός άρχοντας του λιμανιού.

Απέναντι του, στη σημερινή Μαρίνα, υπήρχε μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα ένα δεύτερο μικρότερο φρούριο, ο μικρός Κούλες, το οποίο γκρεμίστηκε για να φτιαχτεί η αποβάθρα.

Το κέντρο της πόλης άρχισε να δημιουργείται από την περίοδο της Αραβικής κυριαρχίας, αναπτύχθηκε κατά τη β' βυζαντινή περίοδο και διαμορφώθηκε κατά την περίοδο της Ενετικής κυριαρχίας. Ο βασικός άξονας ήταν ο δρόμος που ένωνε το λιμάνι με την κεντρική πλατεία της πόλης, δηλαδή η σημερινή οδός Μαρτύρων 25ης Αυγούστου, ή αλλιώς η Ρούγα Μαΐστρα (Ruga Maistra) της ενετικής περιόδου.Όλες οι δραστηριότητες αναπτύχθηκαν γύρω από την κεντρική πλατεία του Χάνδακα .

Σήμερα, τρεις και πλέον αιώνες μετά, οι σύγχρονοι κάτοικοι της πόλης αυτής ακολουθούν λίγο πολύ τα ίδια βήματα

Στο ιστορικό κέντρο της πόλης βρίσκεται ο ναός του Αγίου Τίτου είναι ορθόδοξη εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Τίτο. Ο σημερινός ναός κατασκευάστηκε το 1869 ως Γενί Τζαμί και το 1925 αποδόθηκε στη χριστιανική λατρεία. Ο ναός ανακηρύχθηκε το 2013 καθεδρικός ναός της αρχιεπισκοπής Κρήτης.

Η Ενετική Λότζια θεωρείται ένα από τα κομψότερα αρχιτεκτονικά μνημεία της ενετικής περιόδου. Βρίσκεται στο κέντρο του ιστορικού πυρήνα της πόλης του Ηρακλείου, στην πλατεία Καλλεργών, στην οδό Μαρτύρων 25ης Αυγούστου, τη Ρούγα Μαΐστρα των Ενετών. Σήμερα, μετά από μια προσεγμένη ανακατασκευή, της οποίας οι εργασίες ξεκίνησαν το 1962, στεγάζει το Δημαρχείο της πόλης.