Warmia – kraina historyczna w województwie warmińsko-mazurskim, jedna z krain regionu historycznego Prusy. Teren Warmii odpowiada obszarowi dominium biskupów warmińskich w granicach państwa zakonu krzyżackiego, a następnie biskupiego Księstwa Warmińskiego w obrębie Korony Królestwa Polskiego.

Dawniej Wielkanoc na Warmii trwała 3 dni. Przygotowywano się do niej święcąc palmy w ostatnią niedzielę przed wielkanocą.

Na Warmii, do czasów po II Wojnie Światowej nie było zwyczaju święcenia pokarmów w Wielką Sobotę.

W tym dniu chłopcy biegali po chałupach z drewianymi kołatkami i śpiewali "Któryś za nas cierpał rany..." a gospodynie częstowały ich z to kuchem (czyli ciastem drożdżowym).

Pierwszego świątecznego dnia (w Niedzielę Wielkanocną) chodzono o świcie do płynącej na wschód wody, aby się w niej obmyć (koniecznie w ciszy i nie oglądając się za siebie), co miało leczyć choroby i zapewnić zdrowie na cały rok. Dziewczęta wierzyły, że myjąc się w tej wodzie zachowają nie tylko zdrowie ale i urodę.

O wschodzie słońca Warmiacy uczestniczyli we mszy rezurekcyjnej.

Warmińskie Śniadanie Wielkanocne nie było bogate. Jadano twarożek, masło, chleb, kilka rodzajów kucha. Dopiero kolacja była wystawna. Podawano wtedy jaja, mięsa, pieczenie, kiełbasy, szynki i pieczony drób.

W niedzielę wielkanocną Warmiacy unikali spotkań z sąsiadami. Był to czas dla rodziny pełen zabawy i radości.

Jedna z tradycyjnych zabaw warmińskich to "Szukanie Zajączka". Polegała na chowaniu w różnych miejscach podarków od zajączka, które dzieci musiały odnaleźć.

W Poniedziałek już o świcie zaczynano smaganie gałązkami wierzbowymi, brzozowymi lub kadykiem (jałowcem). Zwyczaj oblewania się wodą praktycznie na Warmii nie występował. Smagali przede wszystkim chłopcy i to najładniejsze panny we wsi. Chłopcy chodzili na smaganie po wsi z Kurkiem tak zwanym Wykupkiem. Od smagania można było się wykupić ofiarując Kurkowi najpiękniejsze pisanki.

Warmiński stół wielkanocny

Warmiński stół wielkanocny

Warmiński stół wielkanocny

Kurek

tzw. Wykupek

Tradycyjny strój warmiński

Tradycyjny strój warmiński dziecięcy

Film z występu uczniów Gimnazjum nr 2 w Nidzicy "Wielkanoc na Warmii i Mazurach"

https://www.youtube.com/watch?v=1cLzqiIMxgw

Wielkanocna kuchnia z Warmii

ciasto przypominające piernik, ale o bardzo specyficznym kształcie. Z ciasta gospodynie lepiły małe kuleczki, z których następnie układały w foremce większy kształt. Dzięki temu powierzchnia ciasta przypominała kostkę brukową. Do tego, w biedniejszych regionach Warmii i Mazur, do produkcji ciasta - używano nie miodu, a słodkiego syropu buraczanego.

BRUKOWIEC

Składniki:

120 g cukru

100 ml koncentratu z buraków

łyżka miodu

50 g masła

500 g mąki oraz garść do podsypywania

łyżeczka sody oczyszczonej

łyżka przyprawy do piernika

jajko

100 ml wody

łyżka powideł śliwkowych

BRUKOWIEC - przepis

Na karmel wsypujemy do rondelka 20 g cukru, podgrzewamy. Gdy się roztopi i zacznie brązowieć, zalewamy go odrobiną gorącej wody i gotujemy na małym ogniu, aż zgęstnieje. Dodajemy koncentrat z buraków i miód, dokładnie mieszając. Jeśli utworzą się grudki, rozcieramy je, aż się rozpuszczą. Karmel mieszamy z masłem, mąką, resztą cukru, sodą, przyprawą do piernika, jajkiem i 100 ml wody.

Dokładnie wyrabiamy ciasto na podsypanym mąką blacie.  Przykrywamy, aby nie obeschło i odstawiamy na godzinę. Dzielimy na cztery części, z każdej formujemy wałek. 

Wałki kroimy na kawałeczki, a z nich toczymy kulki wielkości orzecha włoskiego. Na wyłożonej papierem do pieczenia blasze układamy jedną kulkę i dolepiamy wokół niej 6-7 kulek tak, by ciasto kształtem przypominało kwiatek. Rozcieramy łyżkę powideł z 4 łyżkami wody i tą mieszaniną smarujemy wierzch ciasta. Po pół łyżeczki powideł możemy też włożyć do każdej kulki. Pieczemy 20-25 minut w 180 st.

FEFERNUSZKI

małe twarde ciasteczka, o smaku bardzo zbliżonym do piernika. Ponieważ jednak Warmia, to był bardzo biedny region, gospodynie zamiast miodu wykorzystywanego w piernikach - dawały słodkiego syropu z buraków. Fefernuszki były zawsze przygotowywane na Warmii na Boże Narodzenie oraz na Wielkanoc.

Składniki: 

1 ½ kg mąki

25 dag smalcu

½ kg miodu pszczelego

5 jaj

1 szkl. cukru

2 łyżeczki amoniaku

2 łyżeczki sody oczyszczonej

1 szklanka mleka

przyprawy:

2 łyżeczki cynamonu

2 łyżeczki goździków (mielonych)

2 łyżeczki gałki muszkatołowej (startej)

FERFENUSZKI - przepis

Sposób przyrządzenia: 

Cukier, miód, mleko i smalec roztopić, wlać do miski z mąką i przyprawami. Od razu wymieszać drewnianą łyżką i stopniowo dodawać po jednym jajku. Na koniec dodać sodę i amoniak wymieszany w małej ilości wody. Dobrze wyrobić, przykryć i odstawić na kilka dni (nawet do dwóch tygodni) w chłodne miejsce. Porcjami wyjmować ciasto, uformować wałeczek i pokroić go na dwucentymetrowe kawałki (jak małe kopytka). 

Ułożyć na blasze posmarowanej tłuszczem i posypanej mąką. Piec w temperaturze 180 st. C w około 20 minut. 

Przygotować rzadki lukier. Do lukru partiami wkładać wystudzone ciasteczka. Delikatnie wymieszać tak, aby całe pokryły się lukrem i szybko wyjąć, aby ociekły. Rozłożyć fefernuszki na stole i co jakiś czas przewracać, aby równomiernie obsychały. Gdy już będą bardzo suche, włożyć je do pojemników. W szczelnie zamkniętych pojemnikach kruszeją i długo zachowują aromat.