"Wesele"

dramat autorstwa Stanisława Wyspiańskiego wystawiony po raz pierwszy w Teatrze Miejskim w Krakowie

16 marca 1901 roku.---->utwór XXw.

Utwór opisuje autentyczne wydarzenie-wesele poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykowną. Ślub miał miejsce 20 listopada 1900 roku.

Ceremonia odbyła się w Bazylice Najświętszej Maryi Panny w Krakowie,wesele zaś w podkrakowskiej wsi Bronkowice.

Wesele składa się z trzech aktów:

akt I- jest aktem realistycznym, napisanym w kowencji komedi realistycznej.

akt II- akt symboliczno-wizyjny

akt III- obie konwencje-realistyczna i symboliczna-przeplatają się w akcie trzecim.

A)OBRAZ SRODOWISKA CHŁOPSKIEGO

Przedstawiciele chłopów:

Czepiec-Błażej Czepiec ,pisarz gminny Małych Bronowic,starosta weselny.

Gospodyni-Anna Mikołajczykówna ,27-letnia chłopka,żona Włodzimierza Tetmajera. Typowa wiejska gospodyni, dbająca o gospodarstwo i ziemię.

Panna młoda -Jadwiga Mikolajczykówna,16 letnia dziewczyna,żona Lucjana Rydla

Marysia-Maria Mikołajczykówna ,siostra Jadwigi i Anny. Przed laty zaręczona z malarzem de Laveaux,który zmarł na gruźlicę na obczyźnie,żona Wojtka

Ojciec-ojciec panien Mikołajczyk

Klima- 40-letnia chłopka,gotowa do zabawy i swatów.

B) OBRAZ INTELIGENCJI:

Pann Młody-Lucjan Rydel,poeta,mąż chłopki,Jadwigi Mikołajczykówny.

Gospodarz- Włodzimierz Tetmajer,malarz,mąż Anny Mikołajczykówny.Od 10 lat związany ze wsią. Przedstawiciel chłopstwa w parlamencie,wcielenie polskości.

Poeta- Kazimierz Przerwa Tetmajer

Dziennikarz-Rudolf Starzewski,redaktor naczelny "CZASU" krakowskiego.

Radczyni-profesorowa Domańska,żona lekrza i radcy miasta Krakowa,autorka książek dla dzieci i młodzieży.

Czepiec uważa,że prostych ludzi nie należy lekceważyć,bo chłopi to ludzie,którzy garną się do wiedzy,są żądani nowości.Poza tym-jego zdaniem-chłopów cechuje szczery patriotyzm i zapał o walki narodowowyzwoleńczej,są zdolnymi do ofiary za wolność ojczyzny,ale brak im przywódcy,trzeba nimi pokierować,bo sami jeszcze nie potrafią,czekają na znak ze strony inteligencji.Wspomina trdycje udzialu chłopó w walce o wolność ojczyzny pod wodzą T.Kościuszki.Czepiec uważa,że polska wieś jst symbolem prawdziwych wartości moralnych i kulturowych.

Czepiec wskazuje n odwieczny podział na klasy i i rożnice kulturowe.Wskazuje na tężyznę fuzyczną i zdrowie chłopów.Czepiec sądzi,że siła narodu tkwi w jego jedności.

Czepiec-uważa,że inteligencja obudziła w chłopach ambicje i patriotyczne nadzieje;ale nie potrafii wykorzystać siły ludu.Inteligencje jego zdaniem cechuje wewnętrzna niemoc,karmi się mitami jest słaba zagubiona i bezradna,niezdolna i niechętna do walki narodowowyzwoleńczej.

Czepiec- intersuje się polityką,jednak widzi ironiczny stosunek dziennikarza do siebie.

Dziennikarz- uważa,że najlepiej widzieć wies jako miasto sielanki,spokoju,piękna,nie interesować się polityką.To są tylko pozory ,w zasadzie wsi nie zna i nie rozumie.Wyraźny lęk przed politycznym rozbudzeniem wsi.Gardzi chłopami,naigrywa się z ich głodu i wiedzy.Dziwi się,że chłopi interesują się polityką,lekceważy ich.Uważa,że widza chłopska powinna ograniczać się do wiadomości o ich miejsce zamieszkania,to im wystarczy,bo nie potrafią swoim chłopskim rozumem ogarąć wielości zjawisk.

Radczyni- podkreślaodrębną mentalność,wyksztalcenie i kulturę obu grup.W listopadzie zadaje to pytanie Kliminie,czy sobie posiali już na roli.Świadczy ono o całkowitej ignorancji inteligencji,pogardzie,i lekceważeniu chłopów przez nią,oraz o nieznajomości pory,kiedy mają mijesce dane prace polowe.Jest bardzo wyniosła.

Pann Młody -patrzy na chłopów jak na środowisko ludzi zdrowych,charakteryzujących się tężyzną fizyczną.Jest to powierzchniowy entuzjazm,zafascynowanie barwnością wsi,próba ucieczki od nastrojów dekadenckich.Postawę taką nazywamy ludomanią,chłopomanią-stąd małżeństwa z chłopkami i chocze tańce miejskich panieniek z parobkami.Wieś to barwna sielanka.

Pann Młody - wygłasza credo swojej klasy - jest bierna, słaba i niezdolna do czynu, nie umie i nie chce podjąć się przewodzenia: karmi się mitami, cechuje ja wewnętrzna niemoc, pełna aktorstwa

Gospodarz-wierzy w historyczną rolę chłopstwa polskiego .Nawiązuje do legendy o wyborze na króla polskiego księcia Piasta.Jest pełen podziwu dla chłopów za przechowywanie takich wartości jak: godność,gospodarność,rzetelność,dzięki którym Piast kołodziej dostapił niegdyś najwyższych godności w państwie.

Gospodarz-charakteryzuje inteligęcje wnastępujący sposób:przybywa na wieśtylko dla rozrywki i odprężenia.Słowa te wypowiada Gospodarz do Pana Młodego.Widać tu ;nieufność inteligencji wobec chłopów mimo chęci zapomnienia ciemnych kart historii.

WNIOSEK:

Chłopów cechuje:

-prostota myślenia,kierują sie własnym rozumem,są pełni dobrych chęci ,otwarci,szczerzy,garną się do wiedzy,patrioci,prostolinijni-silni,zdrowi,skłonni do awanturowania się,pokładają wiarę w inteligencji.

Pod adresem inteligencji kierują następujące zarzuty:

nie jest przystosowana do realnego życia,bawi się wsią,nie widzi kraju swojej ani roli ludu,nie można liczyć na ich pomoc,opiekę czy przywództwo ,przypomnienie rabancji z 1846r.jako symbolu

odwiecznych antagonizmów między hłopami a szlachtą.Sojusz jest nie możliwy ze względu na wzajemną nieufność.

Intelgencje charakteryzuje:

apatia,marazm duchowy,brak siły do zmian,dekadentyzm,

brak zainteresowania dla spraw wsi

Stosunek do chłopów:

ludomania

anachroniczne wyobrażenie o wsi i lekceważący stosunek do chłopa

pogarda,brak ufności w stosunku do chłopów

Wnioski:

Zbratanie się dwóch stanów to w rzeczywistości fikcja,przebieranka pozbawiona woększego znaczenia,szopka.Widać sztuczność rozmów.Obie strony patrzą na siebie z wyższością i są sobie obce.Istnieje między nimi dystans i głeboki podział intelektualny,obyczajowy.

N.H

Osoby Dramatu

Pojawiające sięw II akcie "Wesela"Osoby Dramatu pozwalają poznać rozterki i lęki weselnych gości. Uosabiają - jak zapowiada Chochoł -, "Co się komu w duszy gra/ co kto w swoich widzi snach". Jednocześnie te fantastyczne wizje wiążą się ze sprawami narodowymi - symbolizują dawną wielkość Polski (Stańczyk, Rycerz), Ale też i jej upadek (Hetman, Upiór). Rozmowy weselnych gości z Osobami Dramatusą więc rónież dyskusją o Polsce, o jej historii i przyszłości.

Chochoł

Wiecheć słomy, którym okrywa się na zimę rośliny. Pierwsze z widm przybywających do weselnej chaty. Symbol martwoty i ograniczeń, ale także opieki, nadziei na odrodzenie. Ukazuję się Isi.

Widmo

Upiór zmarłego kochanka, malarz Ludwik de Laveaux, ukazuje się Marysi i jest duchem jej zmarłego narzeczonego.

Stańczyk

Postać hisotryczna z XVI w., słynny z rozumu i przenikliwości myślenia błazen ostatnich Jagiellonów. Ukazuje się Dziennikarzowi.

Rycerz

Utożsamiany z Zawiszą Czarnym. Ukazuje się Poecie (Kazimierz Przerwa-Tetmajer napisał dramat o tym rycerzu.

Hetman

Pierwowzorem postaci był hetman wielki koronny, targowiczanin, Franciszek Ksawery Branicki. Symbolizuje zdradę narodową. Ukazuje się Panu Młodemu.

Upiór

Duch Jakuba Szeli. Szela był przywódcą rabacji galicyjskiej (1846) - chłopskiego buntu skierowanego przeciw szlachcie. Ukazuje się Dziadowi.

Wernyhora

Duch postaci na poly legendarnej, Kozaka, który w drugiej połowie XVIII w. wieszczył odrodzenie Polski i jej pojednianie z Ukrainą. Popularny w okresie romantyzmu, malowany przez Jana Matejkę, jest symbolem nadziei na zjednoczenie całego narodu i powstanie nowej, sprawiedliwej Polski. Interpretowany również jako zapowiedź ogólnonarodowego buntu. Ukazuje się Gospodarzowi.

Dramat narodowy

Autor podejmuje najważniejsze kwestie narodowe. Pyta o sens polskiej historii, o stan społęczeństwa, oszanse na przyszłość.

Dramat polityczny

Wyspiański prezentuje i krtycznie ocenia różne progamy polityczne, na przykład konserwatywny lojalizm wobec zaborców. Negtywnie ocenia także formę, jaką przyjęły bunty chłopskie.

Dramat społeczny

Utwór pokazuje, że Polacy nie są społeczeństwem zintegrowanym. Chłopi i inteligencja to nie tylko różne warstwy społeczne - to odrębne dwa światy.

Dramat o mitach narodowych

Wyspiański odwołuje się do mitologii narodowej, na przykład mitu "Chłopa - Piasta","racławickiej kosy", szlacheckiego przywódctwa, powstań, jedności narodowej. Kompromituje mity narodowe, ponieważ tworzą one fikcję i są formą ucieczki od świata realnego.

Dramat o poezji

Wyspiańki nawiązuje do romantyków, pokazuje wielką siłe poetyckiej wyobraźni a zarazem to, że jest ona "siłą fatalną". Oskarża współczesnych sobie poetów o bezsilności i lekceważenie narodowych spraw.

Wizyjne sceny Aktu II są łącznikami między

realnością a fantastyką.

To obraz myśli, postaci,

ich alter ego.

OSOBY DRAMATU c.d.

Widmo

Malarz Ludwik de Laveaux, uczeń Jana Matejki,

z którym była zaręczona Marysia,

zmarł na gruźlicę. Wzorowane na upiorach z podań ludowych.

Symbolizuje idywidualny dramat miłosny.

Stańczyk

błazen trzech ostatnich Jagiellonów symbol mądrości politycznej, głębokiej troski o przyszłość ojczyzny, dalekowzroczności.

Rycerz

Zawisza Czarny z Grabowa, sławny rycerz, który walczył pod Grunwaldem symbol siły i męstwa, patriotyzmu, minionej chwały narodowej.

Hetman

Franciszek Xawery Branicki, zdrajca, walczył przeciw konfederatom barskim, tłumił wraz z wojskiem rosyjskim bunty chłopskie na Ukrainie w 1768r. Utrzymywał stałe stosunki z dworem Katarzyny II i był jednym z przywódców Konfederacji Targowickiej. Symbol zdardy narodowej i szlacheckiego warcholstwa.

Upiór Jakub Szela

Przywódca Rabacji Galicyjskiej w 1846r. Okrutnik, był w zmowie z zaborcą. Uosobienie nienawiści do szlachty. Symbol odwiecznego rozbratu między szlachtą, a chłopstwem.

Wernyhora

Na pół legendarny kozak - wróżbita Ukraiński z połowy XVIII wieku. Prorokował wybuch powstania chłopów Ukraińskich, rozbiory Polski, wojny napoleońskie i wyzwolenie Polski. Rzecznik Unii Polsko - Ukraińskiej i chłopsko szlacheckiej. Symbol wiary w odrodzenie ojczyzny

Isia - Chochoł

Postać fikcyjna - konstrukcja ze słomy zakładana zimą na deliaktne rośliny by uchronić je przed zimnem. Obrażenie wiązało się z niebezpieczeństwem. Ponieważ wierzono, że zacznie płatać figle. W "Weselu" takim psikusem było rzucenie przez chochoła zaklęcia na bawiących się gości. W finalnej scenie wprawia weselników w senny trans uniemożliwiający podjęcie jakichkolwiek działań.

Symboliczne znaczenia - Chochoł

Martwica - symbol zgubnej tradycji, symbol współczesnej wegetacji, oraz idei odłożonej na później.

Marysia - Widmo

Marysi, która chce odpocząć od tańca, ukazuje się widmo panicza z miasta, z grobu, z obcej ziemi przyszedł zatańczyć z dawną narzeczoną. Marysia tańczy z nim, ale czuje trupi chłód, ucieka, a widmo odchodzi.

Dziennikarz - Stańczyk

Stańczyk to alter ego dziennikarza - ukaże tragizm redaktora i całego narodu. Brak jedności między działaniem a pragnieniami ducha, świadomością a podjętymi krokami w codzienności Polska to wstyd, to piekło - czyli m.in. brak jedności narodowej.

Dziennikarz - dekadent, nastrój odrętwienia. Nie pragnie czynu, lecz śmierci. Świadomy tego, że kraj ogarnęła szarość. Gasną idee walki narodowo wyzwoleńczej, umysły są zniewolone, a naród uśpiony. Nie widzi dla siebie i Polski celu, wierzy w przeznaczenie, które pędzi Polaków w przepaść.

Uważa, że należy raz na zawsze zniszczyń Polskie mity: "Polskie posty, Polscy święci, malowanki częstochowskie w koronach". Może nieszczęścia pozwolą Polakom mówić ich własnym głosem, może odezwię się ich sumienie, naród zbudzi się do walki. Tragizm Dziennikarza - polega na tym, że z pełną świadomością popełnia zbrodnię wobec siebie i narodu.

"Społeczeństwo!....śmiech, błazeństwo"

"Usypiam duszę mą biedną i usypiam brata mego

Wiedząc, czemu powinien służyć, swoją stagnacją się temu sprzeciwia. Sprzeniewierza się wielkiej tradycji niepodległościowej. Ta świadomość męczy go, niepokoi, ale trwa tylko chwilę. Pod wpływem Weselnego nastroju.

"Jutro mi się humor poprawi" - drwi Stańczyk

Stańczyk stawia Dziennikarzowi zarzuty:

• pogłębianie w społeczeństwa poczucia beznadziejności,
• zabijanie uczuć patriotycznych,
• pomijanie momentów potegi i chwały,
• brak perspetywy w politycznym myśleniu.

Następuje symboliczna scena, w której Stańczyk wręcza Dziennikarzowi kadyceusz - symbol władzy. Dziennikarz zdaje sobię sprawę z własnej winy i upodlenia.

Rozmowa ta to najboleśniejsze oskarżenie pod adresem inteligencji polskiej mającej wpływ na tą świadomość narodwą.

Poeta - Rycerz

Poeta - dekadent, pełen niemocy - przeżywa krzyzys ideowy, poszukuje wartości. Marzy o mocy i działaniu, a więc szuka ich w przeszłości, jednocześnie ugina się pod brzemieniem pospolitości i bylejakości.

Jednak czuje się bezsilny, żyje wyobraźnią o rzeczywistości a nie rzeczywistością, nie może w związku z tym niczego dać społeczeństwu, chociaż ma świadomośc, że w okresie niewoli winien być rycerzem, wieszczem.

Scena ta to sokrażenie poezji dekadenckiej, która w okesie niewoli nie służy narodowi .

Pan młody - Hetman

Pan młody obserwuje z przerażeniem widmo hetmana, któy zaprzedał w niewolę Rosji - Polskę za "dukaty". Od 100 lat błąka się po puszczach rozsypując pieniądze, które palą mu ręce. Ściga go chór szatanów w moskiewskich mundurach z czasów Carycy Katarzyny II bez przerwy go kąsają, chłepczą, jego krew, dosypują nowe dukaty, parzą ogniem piekielnym.

Pan młody jest także zdrajcą, tyle ,że własnej warstwy, własnych przekonań. Jest jak motyl uwiedziony "bajeczno kolorwą wsią". Reprezentuje wyraźną niechęć do rozwiązywania problemów życiowych, ucieka w świat ułudy. Odczuwa niepokój i lęk przed życiem, brakuje mu siły do walki z blagą, fałszem własnego życia.

Hetman ukazuje małość współczesnych nawet w zdradzie ojczyzny, w czynach haniebnych

Czepiłeś się chamskiej dziewki