Ali Emiri Efendi kitap dostluğuyla , sevgisiyle bilinen çok önemli bir kişiydi. O kitaplarla çok küçük yaşlarda tanıştı. Çünkü doğduğu Diyarbakır şehri o dönemde önemli kütüphanelerin merkeziydi ve ailesinde kitap okumak çok sevilirdi. 15 yaşına geldiğinde binlerce kitabı okuduğu kitaplığı bulunmaktaydı.  Sahaflara gider ve bir sürü kitap alırdı. İşte Türk diline Divan-ı Lügati 't Türk gibi önemli bir hazineyi kazandırması da onun bu kitaplara olan sevgisi sonucu başladı.

  Divan-ı Lügati’ t Türk ‘ün varlığı bilinmekteydi ancak 1914 yılına kadar tek bir nüshasına bile ulaşılmamaktaydı . Oysa Divân- ı Lügati' t Türk’ün bir nüshası eski Maliye Bakanlarından Nazif Bey’in kitaplığında bulunmaktaydı. Türk dili ve kültürü bakımından önemini bilemeyen ancak değerli bir kitap olduğunu tahmin eden Nazif Bey, yakınlarından bir  kadına kitabı verdi ve:

 –Bak sana bir kitap veriyorum. İyi sakla… Sıkıştığın zaman sahaflara götür. Altın para ile otuz lira eder, aşağıya verme! dedi.

 Bir süre sonra paraya ihtiyacı olan kadın, kitabı Sahaflar Çarşısı’ndaki kitapçı Burhan Bey’e götürdü ve otuz liraya satmak istediğini söyledi. Burhan Bey de kitabı yüksek  fiyata satmak için Maarif Nazırı Emrullah Efendi’ ye götürdü. Emrullah Efendi de kitabı incelemesi için Encümendekilere  gönderdi. Ve bir hafta sonunda kitabı inceleyen Encümen kitaba on lira değer biçti. Hal böyle olunca Burhan Bey kitabı alarak dükkanına geri döndü.

 İSTANBUL'DAKİ SAHAFLAR ÇARSISI

 İşte tam da o günlerde ömrünü ve servetini kitaplara harcayan Ali Emiri Burhan Bey’ in dükkanına uğradı.    Burhan Bey’e  yeni bir şey olup olmadığını sordu. Burhan Bey:

- Bir kitap var , sahibi otuz lira istiyor diyerek olan biteni anlattı ve kadının yarın kitabı almaya geleceğini söyledi.

   Ali Emiri kitabı eline aldı ve adını okudu. O an bayılacak gibi oldu. Çünkü bu kitap dünyada eşi benzeri olmayan , varlığı bilinen ama hiç kimsenin görmediği Divan- ı Lügati’ t Türk'tü.  Divan-ı Lügati’ t Türk Kaşgarlı Mahmut tarafından Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla yazılmış ilk Türkçe sözlüktür.  Türk dilinin en büyük hazinesidir.    Ali Emiri hiç düşünmeden Burhan Bey’in istediği üç lira bahşişi de vererek kitabı 33 liraya satın aldı.    İşte Ali Emiri’ nin kitaplara olan bu düşkünlüğü Türk diline önemli bir hazine kazandırdı. 

  Daha sonra Ali Emiri Efendi’nin Divan-ı Lügati’ t-Türk’ü bulduğu ve satın aldığı haberi önce İstanbul’da sonra ülkede ve daha sonra da dünyadaki Türklük bilimi âleminde dalga dalga yayılmaya başlamıştı. Haberi duyan ilk kişilerden biri de Ziya Gökalp'ti. Ziya Gökalp çok heyecanlandı ve eseri görmek için Ali Emir' nin evine gitti. Ama kitaba gözü gibi bakan Ali Emiri :

–Şimdilik gösteremem, belki iki ay sonra olabilir, diyerek Ziya Gökalp’e eseri göstermedi. Ziya Gökalp kitabı görmek için  Diyarbakır milletvekillerini Ali Emiri Efendi ‘ye gönderse bile amacına ulaşamadı. 

  Kitabı gözü gibi koruyan  Ali Emiri Efendi bir hafta sonra Kilisli Rifat Bey'i evine davet  etti. Rifat Bey geldiğinde  kitabı ortada gördü. Ali Emiri kitabı incelemesi için Kilisli Rifat’a verdi ve ondan yapısı bozulmuş bu kitabı düzenlemesini istedi. Kilisli Rifat teklifi kabul etti ve yaklaşık iki ay sonunda her gün bir kaç saat çalışarak, kitabı yapıp yeniden bozarak en sonunda sayfaları tam olarak bir araya getirdi.  Ali Emiri Efendi’ ye kitabın eksiksiz olduğu müjdesini verdi.

 İlerleyen günlerde Kilisli Rifat' ın Divân- ı Lügati’ t Türk’ü gördüğü ve dağılmış sayfaları bir araya getirdiği duyuldu.  Bunu duyan Ziya Gökalp birkaç gün sonra Kilisli Rifat’ a geldi. Ondan  Ali Emiri Efendi ‘den kitabı almasını ve yayımlayıp Türklere hediye etmesini istedi. Kilisli Rifat ve Ziya Gökalp Ali Emiri Efendi’yi ikna etmek için bir hal çaresi aramaktaydı .  Sonunda bu hal çareyi de o dönemin önemli devlet adamlarından olan ve Ali Emiri Efendi 'nin  çok sevdiği Talat Paşa ile Ali Emiri’ yi   bir araya getirerek  , Ali Emiri'yi Divân-ı Lügati’ t Türk’ün yayımlanması konusunda ikna ettirmekte buldular .