BALON ÇİÇEĞİ (Platycodon grandiflorus)

Balon çiçeği ( Platycodon grandiflorus ), çançiçeğigiller ( campanulaceae ) familyasından, çok yıllık, rizom köklü  otsu bir süs bitkisidir.  Anavatanı Asya kıtasdır.

Balon çiçeği yazın çiçek  açar.  Daha çok  mavi renkli olan çiçekleri, yıldız ve düz çan şeklindedir.   Ayrıca bodur, katmerli   pembe ve beyaz çiçek açan çeşitleri de üretilmiştir. Çiçek açmadan  önce, tomurcukları balon şeklinde olur ve çok hoş görünür.  Bu nedenle adına balon çiçeği denmiştir. Yapraklarının ucu mızrak gibi sivridir.  Balon çiçeği, hem saksıda,  hemde  bahçede yetişir. Soğuğa ve sıcağa dayanıklı bir bitkidir.  Bu nedenle,  yurdumuzun bütün bölgelerinde rahatlıkla yetiştirilebilir. Kışın bitkinin yeşil kısmı kurur, ancak bitki yok olmaz,  baharda   tekrar  filizlenir.
Balon çiçeği, humus bakımından zengin, geçirimli, nemli toprakları ve aydınlık / güneşli yerleri sever. Zehirsiz bir bitkidir, bazı ülkelerde kök ve tomurcukları sebze olarak yenmektedir. Yetiştirilmesi kolay bir çiçektir, fazla bakım istemez. Kök parçalarından ve tohumdan üretilir.

SARDUNYA (Pelargonium )

Sardunya, bütün dünyada ve ülkemizde çok fazla yetiştirilen güzel bir çiçektir. Kolay yetişmesi, fazla bakım istememesi ve dört mevsim çiçek açması da bunda etkili olmuştur. Çeşitli renklerde yalın kat, katmerli, ebruli çiçek açan çok fazla türü ve çeşidi vardır, ayrıca bazı çeşitleri kokuludur.
 Sakız sardunya sarkıcı bir türdür. Itır da  sardunya ile akrabadır, daha çok keskin  kokusu için yetiştirilir. Ayrıca ceylan, bodur ve  yer örtücü türleri vardır. Halk arasında 'gülfatma' da denir.

 Köylere, şehirlerin kenar mahallelerine gittiğimizde; Pencere önlerinde ve yol kenarlarında eski kaplara, teneke kutulara dikilmiş renk renk çiçekler açmış sardunya çiçekleri görürsünüz. Evlerinin güzel görünmesini isteyen  dar gelirli aileler her yere,  fazla bakım  istemeyen, kolay yetişen sardunya çiçekleri dikmişlerdir. Bu yüzden sardunya 'fakir çiçeği' olarak da kabul edilir.

'Sardunya' kelimesi  İtalyancadan ( sardonia kelimesinden  ) dilimize geçmiştir. Bilimsel adı olan 'pelargonium', Yunanca leylek demek olan palergos sözcüğünden gelmektedir. ( Çiçek tohumları leylek kafasına benzediği için.)

Sardunya güzel bir çiçek olmasının dışında ayn zamanda  yararlı bir bitkidir. Ekolojik yaşam uzmanları sardunyanın sinir sistemini gevşettiğini ve insanı mutlu ettiğini, uykusuzluğu iyi geldiğini, sivrisinekleri kovduğunu söylüyor. 

NERGİS ÇİÇEĞİ (Narcissus)

Nergis, ilkbaharda, ilk önce çiçek açan bitkilerden birisidir.  Kışın bittiğini, doğanın uyanmaya başladığını bize  müjdeler. 

İzmir ve bazı  illerimizde ise,  kışın, ocak ayında  çiçek açar.   Bu nedenle her yıl ocak ayı içerisinde,  İzmir'in Karaburun ilçesinde Nergis festivali yapılmaktadır.

Nergis, tek bir çiçeğin  adı değildir, nergisgiller ( amaryllidaceae )  familyasının narcissus cinsini oluşturan 30 kadar soğanlı bitkinin ortak adıdır.  Anavatanları  Avrupa kıtasıdır.

 Yurdumuzda doğal olarak yetişen sekiz kadar nergis türü olduğu belirtilmektedir.Nergis, üretilmesi  ve yetişmesi kolay olmasına karşı her yerde  çiçek açmamaktadır.Lodosun bu bitki üzerinde etkisinin olduğu belirtilmektedir. 

 Güneş alan yerleri ve humusça zengin, geçirgen, nemli toprakları sevmektedir. Soğanlarını dikmeden önce,  iki - üç ay kadar buzdolabında tutmak ( soğuklama )  ve fazla derine dikmemek gerekmektedir.

Sonbahar mevsiminin  çiçeğidir.   Bitkilerin büyük bir kısmının yapraklarını döküp kışa hazırlandığı bir  sırada, kasımpatılar  açtıkları rengarenk çiçeklerle  balkonlarımızı, bahçelerimizi süsleyerek  bize mutluluk verirler.    Krizantem ( chrysanthemum ) tek bir bitkinin adı değildir.  Papatyagiller   (asteraceae ) familyasından 30 kadar türü bulunan  bir  bitki cinsinin ortak adıdır. Ayrıca  çok fazla kültür çeşidi üretilmiştir. Krizantem, latince  "altın çiçek" demektir. Anavatanı Çin'dir.Kasımpatıların değişik renklerde ebruli, yalınkat ve katmerli çiçek açan çok fazla kültürü üretilmiştir. Bodur çeşitleri de vardır. Daha çok bahçe çiçeği olarak yetiştirilir ve kesme çiçek olarak kullanılır. Saksı çiçeği olarak da yetiştirilir. Kasımpatı çiçeği ışığa son derece duyarlıdır. Seralarda ışıklandırma süresi kısaltılıp uzatılarak her mevsim çiçek açması sağlanır. Güneşli, havadar yerleri ve gübreli, nemli toprakları sever. Soğuğa kısmen dayanıklıdır. Tohumla, çelikle ve kökten ayrılma ile üretilir. Çiçek açtıktan sonra gövdesi toprak yüzeyinden kesilir. Krizantem ayni zamanda şifalı bir bitkidir, bazı türleri böcek ilacı yapımında kullanılmaktadır.Krizantem, Atatürk'ün de çok sevdiği bir çiçektir. Bazı ülkelerde sebze olarak da yenilmektedir.

Kalanchoe çiçeği Türkçe adı ‘Kalanşo’  olarak bilinir. Sukulent familyasından olup Afrika ve Asya kökenli tropik bir bitkidir. Nedir bu sukulent diyenleri buraya alalım. Kalanşonun en fazla türü Madagaskar’da bulunur. Daha önce de bahsettiğimiz gibi sukulentlerin bakımı ve çoğaltması oldukça kolaydır. Bu sebeple sıklıkla evde bakmak için tercih edilir sukulent türleri. Kalanşo da çiçekleri ile bu türün en gözde çiçeklerindendir. Tombul ve parlak yaprakları ile gösterişli bir ev ve ofis çiçeği diyebiliriz onun için. Demetler halinde öbek öbek çiçekleri olan Kalanşo’nun doğada bir çok rengi bulunur. Çiçek renkleri kırmızı, sarı, beyaz, turuncu veya pembe olabilir. 

Kalanşo bitkisine ait 125 farklı tür vardır. Serin ve humuslu topraklardan hoşlanır. Kalanşo çiçeğinin anlamı düşen ve yeşerendir. Sukulent türlerinin genel özelliği olarak kırılan dalları ve yaprakları yerden yeniden yetişir. İsmini de bu özelliğinden almıştır.

Kalanşo bitkisinin salon çiçeği olarak tercih edilmesinin sebeplerinden biri de az yer kaplamalarıdır. Uzadıkça uzayan yaprakları yoktur. Hoş çiçekleri ve minik yaprakları vardır. Hemen her ortama ayak uydurabilir .Kalanşo’nun çiçekleri zarif, yaprakları ise etlidir. Sulu yaprakları onun besin deposudur ve zor koşullarda hayatta kalabilmesini sağlar.

Hatmi ÇiÇeği (Alcea)

Bazı yörelerimizde  “Hire”, “Devegülü”, “Silindir Çiçeği”, “Gülhatmi” olarak da bilinen bu bitki, ebegümecigiller (Malvaceae) familyasından çok yıllık otsu, çiçekli bir bitkidir. 

2-2,5 metreye kadar boylanabilir. 

Beyaz, pembe, mor, sarı, kırmızı çiçekleri olabilir. Çiçekleri çizgili ya da lekeli olabilir. Geniş ve yuvarlak yaprakları kalp biçimindedir. Güneşli, rüzgar almayan yerlerde iyi gelişir. Killi ve besin maddelerince zengin, iyi gübrelenmiş toprakları sever. Hatmi Çiçekleri Temmuz ve Ağustos aylarında kökleri ise sonbahar aylarında toplanıp kurutulur.

Hatminin  anavatanı Batı Asya’dır. Zamanla Avrupa ve Doğu Asya’ya kadar yayılmıştır. Bitkinin şifalı kısımları kök, yaprak ve çiçekleridir. Eski Mısır uygarlığında Hatmi çiçeğinin, kökü ve yaprakları tıpta kullanılmıştır.

Fesleğen (Ocimum basilicum)

Ballıbabagiller familyasından olan fesleğenin bir diğer ismi reyhandır. Daha çok Akdeniz ülkelerinde yetişen bu bitki, güzel kokusu, yeşil yaprakları ve pembe güzel çiçekleriyle bilinir. Ana yurdu Güney Asya olan bu bitki, yılda bir kez yetiştirilebilir. Evde kolaylıkla yetişebilen güzel kokulu bitkiler arasındadır.

Yetişkinlik döneminde boyları 20 ile 60 santim arasında farklılık gösterir.

Tohumları göz yaşı şeklinde olan fesleğen, çiğ olarak ya da pişirilerek yemeklerde kullanılabilir.

Fesleğen eğer saksıda yetiştirilecekse, Mart ayında tohumlar ekilmeli. Bahçeden yetiştirmek istiyorsanız, tohumlarını Mayıs ayında ekmeniz daha doğru olur. Bahçede yetiştirdiğiniz zaman mümkünse salatalık ve bezelyeden uzak tutun. Domates ektiyseniz, fesleğenin tohumlarını hemen yan tarafa alın. Kokusuyla da domateslere zarar verecek olan haşereleri uzak tutacaktır.

Fesleğeni saksıya ektiyseniz, gün ışığı almasına özen gösterin. Çünkü fesleğenin büyümek için en çok ihtiyaç duyduğu gün ışığıdır. Sıklıkla sulamak gerekmez. Haftada maksimum 1-2 kez sulamak yeterli olacaktır. Ancak derinlemesine sulamaya dikkat edin. Fesleğen yaprakları sararmışsa, fazla su aldığına, kurumuşsa az su verdiğiniz anlamına gelir

Aleovera

Tıbbi sarısabır (Aloe vera), Asphodelaceae familyasından tıbbi amaçlarla kullanılan bir sarısabır türü. Yaprak, iki bölümden, meydana gelmiştir. Müshil olarak kullanılan ve antrakinonlar adı verilen maddeleri içeren yeşil kabuk bölümü ve Aloe jeli olarak adlandırılan müsilaj bölümü.  Jel kısmında, 18 amino asid, 20 mineral, 12 vitamin ile çeşitli bilimsel araştımalarda immunostimülan olduğu gösterilmiştir. 

Aloe Vera bitkisi, zambakgillerden boyu 30-60 cm. olan her mevsim yeşil renkli sıcak ve kuru iklimlerde yetişen bir Afrika bitkisidir. Yaprakları uzun ve sivri, içi jel yapısı ile dolgun ve etlidir. Son dönemlerde özellikle kozmetik alanında oldukça popüler olan Aloe Vera bitkisini tarihte ilk defa Mısırlılar “ölümsüzlüğün bitkisi” adını vererek güzellik ve cilt bakımı için kullanmışlardır. Günümüzde ise daha çok Güney Amerika bölgesinde kozmetik amaçlı özel olarak Aloe Vera yetiştiriciliği yapılmaktadır.

Aloe Vera bitkisi halk arasında “sarısabır otu” olarak bilinse de “doktor bitki” “yanık bitkisi” “çölün zambağı” gibi isimlerle de anılmıştır. Aloe Vera bitkisinin oldukça çok çeşidi vardır. Ancak en çok bilinen ve faydası görülen Aloe Barbadensis Miller türüdür. Aloe Vera çiçeği dikenli dolgun jel yapısı ile sağlık alanında tedavi edici etkiye sahiptir.

Kaktüs (Cactaceae)

Dikenli bitkilerin tümüne verilen ortak isim olan kaktüs, gövdesinde su depolayan bir bitkidir.  En büyük çeşitleri çöllerde yetişen bu bitkinin daha küçük formda olanları saksılarda yetiştirmek için uygundur.    Kaktüs, dikenli yapısıyla bilinen genellikle çöllerde ve tropik bölgelerde yaygın olarak görülen bir bitkidir. Özel bir familyaya ait olmayan kaktüs, yaprakları ve çiçekleri diken şeklini almış bitkilerin ortak ismidir.

Birçok çeşidi bulunan kaktüsün boyları 12 metreye kadar ulaşabilir. Çok fazla su ve yağış istemeyen bir yapıya sahip olan kaktüs, evlerde de rahatlıkla yetişebilir. Dikenleri bazı cinslerde zehirli olabilir.

Zehirli olmasa bile kaktüs dikeni ele battığında çok can yakar ve çıkarılması zordur. Küçük bir bitkiyken saksıda yetiştirmeye başladığınız kaktüs, iyi bir bakım sonucunda oldukça uzun ve kalın bir yapıya sahip olacaktır. Sağlıklı bir şekilde kaktüs yetiştirmek istiyorsanız aydınlık ve ışıklı bir ortamı tercih etmelisiniz.

HURMA (Phoenix dactylifera)

Hurma ağacı yapısı itibari ile sıcak, tropikal ve çöl iklimlerinde yetişir.  Palmiyegiller familyasından bir ağaç türü olan hurma ağacı görüntüsü palmiye ağaçlarına benzemektedir. Geçmişine bakıldığında ise sekiz bin yıllık bir geçmişi bulunduğu söylenir.
Hurma ağaçların özelliklerinden en önemlisi su ve güneşi çok sevmesidir.  Su ve güneşin bol olduğu yerlerde bol meyveler verir. Fakat bunlardan birisinin eksik olması halinde meyve vermez.  Bu sebeple kökünün su, tepesinin de güneş görmesi gerekir.
Hurma ağaçlarının gövde bölümü pürüzsüzdür. Özenle bakım ister. İki farklı hurma ağaçları vardır. Bunlar erkek hurma ağacı ve dişi hurma ağaçlarıdır. Bunların farklı özellikleri bulunur. Erkek hutma ağacı 5 dişi ağacının ortasında yer alır.
Hurma ağaçlarının köklerine bakıldığında şekli kazık ve saçağa benzer. Yapı bakımından dik bir yapısı vardır. Boyları 10 metreye kadar uzayabilir. Hatta bazı hurma ağaçlarının 30 metre yüksekliğe kadar çıktığı da görülmüştür. Gövde bölümü silindir şeklindedir. 30 ve 40 santimetre civarındadır. Çapı 1 metreye kadar ulaşan hurma ağaçları da görülmüştür.