ÜMİT YAŞAR OĞUZCAN

22 Ağustos 1926 yılında Tarsus’ta dünyaya geldi. Konya Askeri Ortaokulu ile Eskişehir Ticaret Lisesi’ni bitirdi. İlk önce Osmanlı Bankası’nda daha sonra 1953’te Niğde İş Bankası muhasebeciliği ile 1954’te Ankara İş Bankası Genel Müdürlüğü görevine atandı. İş hayatında olduğu gibi edebi hayatı da başarıyla devam etti. Birçok şiir kitabı çıkaran şairimizin 1973 yılında büyük oğlu Vedat’ın intihar etmesi üzerine çok acı çekmiş ve oğluna ağıtlar yazmıştır. Vedat’ın ölümünden iki yıl sonra babasını kaybeden şair; Pakistan, Kıbrıs, Macaristan, Avusturya gibi yerlere gitmiştir. 1977’de kendi isteği üzerine İş Bankası’ndan emekli olmuştur. 1978 yılında ikinci eşi olan Ulufer Hanım’la evlenmiştir.
1984 yılında İstanbul’da vefat etmiştir. Otuzu aşkın şiir kitabı olan Oğuzcan’ın şiirleri birçok dile çevrilmiştir.

EDEBİ KİŞİLİĞİ:

Şiire, 1940 yılında Yedigün dergisinde başlayan ve Yedigün şairleri arasında yer alan Oğuzcan, sonra çeşitli dergilerde şiir yazarak ve sık sık kitaplar çıkarak, günün popüler bir şairi oldu. İlk şiirleri, 1942 yılında Eskişehir Kocatepe ve Sakarya gazetelerinde çıktı. Aslında şair 9-10 yaşlarında şiir yazmaya başlamıştır. 1947 yılında ilk kitabı “İnsanoğlu”nu basmıştır. 1948 yılında “Deniz Musikisini” çıkartmıştır. 1954’te üçüncü kitabı “Dillere Destan” çıktı. 1955’ten sonra rubai, taşlama ve dörtlük türünde eserler vermeye başladı. 1967 ve 1969 yılında yurt dışı gezi yapan Ü. Yaşar, ilk Avrupa gezisine çıkarak anılarını “Avrupa Görmüş Adam” adı altında Cumhuriyette yayınlamıştır. Şiire, milli ve manevi duygularını anlamakla başlayan Oğuzcan, his ve düşünce kavramını gittikçe azaltarak gereğinden fazla açık ve avami şiirler yazmıştır. Bu şiirleri ona geniş bir ün sağlayarak belki daha güzel ve özenilmiş parçalar yazmasını önlemiştir. İlk şiirlerinden beri zekâ oyunu ve nükte eğilimi ön safta görülmüştür. 

Ümit Yaşar, şiirlerinde aşkı zirveye çıkarmış ve bütün çıkmazlardan ona sığınmıştır. Şiirlerinde toplumsal içerik bulunmakla birlikte zaman zaman da bireysel içerikli olup kendi hissiyatını ortaya koymuştur. İlk şiirlerinde, Yahya Kemal, Faruk Nafiz, sonrakilerde Orhan Veli etkisi görülür. Aşklar, ayrılıklar, özlemler, hatıralar, ölüm şiirlerinin başlıca konularıdır. Başarılı mısraların yanı sıra, çok yazması yüzünden, zaman zaman tekrara düşmüş, yüzeyde kalan şeyler söylemiştir. Rubailerinde daha başarılı olmuştur. Mizahi şiirler, siyasi taşlamalar da yazmıştır. Heceyi, aruzu, serbest biçimleri başarıyla kullanan Oğuzcan’ın çok fazla ve ayıklamadan yazmak, bazı güzel şiirlerini de bu çokluk içinde kaybetmek gibi bir tutumu görülmektedir. Halk şiirinin muhteva unsurlarını, özellikle değiş ve deyimlerini de kullanan şair, zaman zaman karşımıza bir ozan olarak çıkıyor. 

Âşık Veysel’e olan hayranlığını yazdığı şiirlerinden anlıyoruz. Ümit Yaşar’ın şiirlerinde aşk, ayrılık, özlem ve ölüm temalarının yanı sıra çocukluğa kaçış, yalnızlık, unutulma korkusu, umutsuzluk, çaresizlik, kadın, cinsellik, ekmek derdi, adaletsizlik ve Tanrı Aşkı gibi temalar bulunmaktadır. Şiirlerinde nazım birimi olarak bazen beyit, bazen dörtlük, bazen de serbest nazım biçimini kullanmıştır. Şiirlerinin bir kısmında didaktik bir hava bulunurken, bir kısmı da romantik söyleyişler içermektedir. Özellikle oğlu için yazdığı şiirler öğretici öğüt türünde şiirlerdir. Ayrıca intihar eden oğlu Vedat için ağıt türünde şiirler yazmıştır. “Türkiye’miz” diye yazdığı şiirlerinde vatanı, uğrunda ölünecek bir kavram gibi görmüş ve memleketine övgülerde bulunmuştur. Özellikle arayış döneminde soyut kavramlar üzerinde durmuştur.

İŞLEDİĞİ TEMALER 

AŞK:

İnsanın kendisini keşfetmesi ve kendi ekseninde diğer insanlara değer vermesidir. Ümit Yaşar’ın şiir dünyasının büyük bir bölümünü aşk temalı şiirler oluşturmaktadır. Aşk, şairin hiçbir zaman uzaklaşmak istemediği bir duygudur. Aşkı, insanın kendisini sevmesi olarak da yorumlayan Ümit Yaşar, karşısındaki insanı sevmesi ölçüsünde de insanları sever ve onlarla olan iletişimine sağlık kazandırır. Zaman zaman insanlara güvenmediğini ve onlara inanmadığını mısralarında belirten şair bir anlamda aşka sığınmıştır.

Dünyanın varlığı, hayatın güzelliği, sevgilinin varlığındadır. Gönül beldesinde kurulan aşk evinin açtığı bu pencere şairin dış âleme bu psikoloji ile yaklaşmasını sağlar. Dünyanın merkezinde sevgili vardır, şair her an ona kavuşmak arzusu içindedir.

İçindeki sevgilinin hayalini düşünerek doldurmaya çalışır.

Aşk, aynı zamanda çok boyutlu olmaktadır. Paylaşmak aşkın duvarlarıdır. Şair her zaman acı, keder, hüzünden yana olmuştur. Sevgilinin mutlu olmasına karşılık mutsuzluğu seçmiştir. Aslında acı çekmek şair için bir olgunluktur. Geçmiş asırlardan günümüze kadar şairler hep aşkın ızdırabını çekmiştir. Yunus; dağ, bayır dolaşıp aşkın sırrını çözmeye çalışmıştır, Fuzûli; ayrılığı ve ızdırabı seçmiştir, Mevlana; cayır cayır yanarken bundan mutluluk duymuştur; çünkü bu sayede hamlıktan olgunluğa dönüşüldüğüne inanmıştır.

Aşk, mekâna ve zamana hükmeden bir duygudur. Sevgilinin varlığıyla var olan şair yokluğunu da ölüme benzetir. Aşkın verdiği ızdıraptan şikâyet etmez; çünkü ızdırabın şiirini doğurduğunu anlamıştır. Şair, sevgilinin yokluğu karşısında duyduğu çaresizliği ve umutsuzluğu zaman zaman Tanrı’ya şikâyet ediyor.

 Zaman zaman isyan eden bir insanın psikolojisiyle karşılaşırız. Ancak bunlar ayrılığın verdiği ızdıraplardır. Aşk kolay kazanılan bir duygu değildir. Kazanıldıktan sonra kaybetme korkusu veya kaybetme insanı tamamen bir kaos ortamına sürükler. Şiir de böyledir. Şiirde aşksız kalınca tadını yitirir. Aşk meşru bir şey olamaz. O da şiir gibi aşksız kalınca tadını yitirir.

Şair bir yandan aşkın karşılıksız olmasını isterken diğer yandan da sevgisine ve değerine karşılık vermeyen sevgilisine sitemde bulunuyor. Ümit Yaşar’ın şiirlerinde böyle mısralara sıkça rastlayabiliriz. 

Bunların yanında Ümit Yaşar’ın sevgiliye hitaben yazdığı mektuplarında da aşk için şöyle dediğini görüyoruz: “Sevebilen insan kendini keşfetmiş insandır. Çektiği bütün acılara rağmen; mutlu, kıvançlı insandır. Aşktır yücelten bizi ve derinliğimiz aşktandır. Gerisi boş, yalan”

Aşk, şairi hayata bağlayan tek yaşama hevesidir. Sevgilisi ile bir bütün olan şair, onun gitmesiyle bir yarısının da gittiğini söylüyor. Giden yarısı; şairin ümidi, sevinci, yaşama hevesidir.

Şairin dünyası geçmiş üzerine kuruludur. Ancak gelecek içinde umutludur. Hayalleriyle geleceğe yön veren şair, hayal dünyasında sevgiliyle beraberdir.

Aşk dünyayı güzelleştiren, yaşamın farkına vardırtan bir duygu olduğu gibi aynı zamanda acısıyla sarhoş eden, yaşamı unutturan bir duygudur.

Şair, sevgilisi sayesinde yaşadığını fark eder. Ancak sevgilisi sayesinde de öldüğünü hisseder.

Aşksız ve sevgisiz kalmak korkusuyla sürekli bir şeyler kaybetme hissini yaşayan şair, kendi varlığını unuttuğunu ve bunun o kadar da önemli olmadığını ifade eder.

KADIN:

Şair, eşine hitaben yazdığı şiirlerinde; eşi Ulufer Hanım için yazdığı şiirlerinde hep onun vefasını, iyiliğini dile getirmiştir. Eşine olan sevgisini şiirlerinde yansıtan şairin evliliği,  çok sevdiğini ve bunun için de yalnızlıktan hoşlanmadığını şiirlerinden anlıyoruz. Eşinden ayrı kaldığı zamanlardaki özlemini şiirlerine yansıtan şair, eşi olmayınca yarım kalmış ve hayattan haz almaz olmuştur.

Kadını hem fiziksel olarak, hem de ruhi yapısı olarak, bütün içinde çizmiştir. Ona göre kadın hem kendi ölçüsünde güzel, hem de akıllı olmalıdır.

Kadın hep sabırlı, hep vefalı, hep sadık; ama hep yalnızdır. Hep bekleyen ve özleyendir kadın. İşte bu noktada da şair kadınlara içten içe acımaktadır.

Şiirlerine bazen de günahkâr kadınları konu eden şair; onların kimsesizliğini, yorgunluğunu, ezilmişliğini anlatır. Bir sokak vardır. Bu sokakta akşam olmaktadır. Yani karanlık, yani kaos… Aşkın ve sevginin yerini maddiyat almıştır artık.

İSTANBUL AŞKI:

İstanbul, Ümit Yaşar için önemli bir temadır. İstanbul’un merkezine sevgiliyi oturtmuştur. Ümit Yaşar, İstanbul’u garip şiir anlayışına göre işlemiştir.

Şair, İstanbul’da sevgilisi olduğu için veya orda sevgiliyi görüp tutulduğu için İstanbul’u sevmiştir. Öyle ki bu şehrin bütün sokakları, caddeleri, semtleri sevgiliyi anlatır. Sevgili de İstanbul kadar güzel ve şiirlere konulabilecek vefasızlara sahiptir. Ancak sevgilinin varlığıyla güzelleşen ve sevilen İstanbul şairde böylece bir tutku oluşturmuştur. Şair sevgilisi olmadan hiçbir şeye önem vermiyor.

Ümit Yaşar, İstanbul’u anlatırken öteki İstanbul şairleri gibi tarihi gerçekleri ortaya koyup, olumsuz toplumdan uzak durmaya çalışmıştır. Aşk yüreğinde bir dünya oluşturmuş, İstanbul’a dahi bu gözlükle bakmasına sebep olmuştur. Ona göre İstanbul sevgilidir. Şair şiirlerinde olduğu kadar mektuplarında da İstanbul ve sevgili ikilemini belirlemeye çalışmıştır.

İLÂHİ AŞK:

Ümit Yaşar’ın tasavvufi yöndeki şiirlerini “Yüzyıl Yanarım Yanmayı Öğrendimse” adlı kitabında bulabiliriz. Bu şiirlerin çoğunluğu ilâhi aşkı içeren şiirlerdir. Ümit Yaşar’ın aşkı bu şiirlerde daha çok ilâhi ölçülerde güçlü bir güzelliği ve derinliği dile getiriyor.

Karanlık yolunda ve geçici bir dünya içinde insanları sadece ilâhi aşka davet eden şair, aşkın sarhoşluğunu yaşamaktadır. Bütün güzelliğin, zevkin, yüceliğin aşka ibadetle olabileceği düşüncesi hâkimdir şairde. İlâhi aşkın içinde tutulup yandığını ve dünya kimliğinden çıktığını belirtir.

Şairimizin ilâhi aşkı, beşeri aşkın sonucu olduğunu söyleyebiliriz. Büyük mutasavvıflar bile çoğu zaman ilâhi aşk ile beşeri aşkı iç içe görmüşlerdir.

“Anladım artık seni sevmek Tanrı’ya yaklaşmaktır.” diyen şair, dünyanın gelip geçici ve insanların fani olduğunu da anlatmıştır.

Tasavvufta fani aşktan baki aşka ulaşmak ve orada erimek önemlidir. Çünkü hakiki sevgili

Allah’tır.

Bunun dışında şair Tanrı’yı Tanrı’ya şikâyet eder gibidir. Dünyayı adil yaratmamıştır. Kötülük ve karanlıklarla yaratmıştır. Bütün kötülüklerin sadece kendisine mahsus yapıldığını belirterek, Tanrı’nın kendisine küstüğünü belirtir. Özellikle oğlunu kaybetmesi ve önceki ile sonraki olaylar peş peşe gelince, şair isyan edercesine bunalıma girmiştir.