"Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, świadomy znaczenia Konstytucji 3 Maja jako ważnego elementu pamięci zbiorowej, oddając hołd wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tego wiekopomnego aktu - myślicielom politycznym, posłom na Sejm Czteroletni, przedstawicielom ówczesnego obozu patriotycznego oraz pokoleniom Polaków, których niezłomna walka pozwoliła na przetrwanie lat niewoli i odzyskanie niepodległości, zachęca do refleksji nad dziedzictwem Konstytucji 3 Maja współcześnie i ustanawia rok 2021 Rokiem Konstytucji 3 Maja" - głosi przyjęta przez Sejm uchwała.

"3 maja 1791 roku Sejm Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego uchwalił Konstytucję 3 Maja - niosącą gwarancje swobód obywatelskich, tradycje chrześcijańskie, tolerancję i wartości Oświecenia, która stała się dokumentem tworzącym późniejszą tożsamość suwerennego narodu. Uchwalona jako pierwsza w Europie i druga na świecie Ustawa Rządowa stanowiła dowód głębokiego patriotyzmu oraz zrozumienia spraw obywatelskich i społecznych" - napisano w uchwale.

Wybór na króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego w roku 1764 dzięki protekcji rosyjskiej, niemal od samego początku wzbudzał niechęć części magnaterii, dopatrującej się planów uzależnienia naszego państwa od Rosji.

Stanisław August Poniatowski

Nowy król był człowiekiem czasów oświecenia, świadomym potrzebnych zmian. Przyczynił się między innymi do:

- zreformowania finansów i wpuszczenia do obiegu nowych monet;

- ujednolicenia systemu miar i wag;

- założenia Szkoły Rycerskiej, która miała kształcić przyszłych oficerów i urzędników;

Szkoła Rycerska w Warszawie

- powołania Komisji Edukacji Narodowej jako pierwszego ministerstwa oświaty;

- utworzenia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, przygotowującego nowoczesne podręczniki;

- organizowania tzw. "obiadów czwartkowych", na które zapraszał poetów, publicystów, filozofów,

- założenia Teatru Narodowego.

Teatr Narodowy w Warszawie

Postępowe reformy umacniały pozycję państwa polskiego, co nie spodobało się państwom ościennym. Wydarzenia konfederacji barskiej z roku 1768 przyczyniły się do interwencji zbrojnej, a w jej następstwie do I rozbioru Polski w roku 1772. 

Na nic się zdała patriotyczna postawa Tadeusza Rejtana, który własnym ciałem chciał zagrodzić posłom drogę do sali senatu, aby nie dopuścić do zatwierdzenia traktatu rozbiorowego. 

Jan Matejko. Rejtan - Upadek Polski.

I rozbiór Polski spowodował, iż liczba zwolenników reform wzrosła. Znaleźli się wśród nich wychowankowie Szkoły Rycerskiej i szkół podległych Komisji Edukacji Narodowej. Oczekiwano unowocześnienia państwa i uniezależnienia go od Rosji. Taki cel przyświecał obradom Sejmu Wielkiego z lat 1788 - 1792. Owocem prac Sejmu Czteroletniego były następujące ustalenia:

- powiększenie armii do 100 tys.,

- nałożenie podatków na szlachtę i duchowieństwo;

- prawo o miastach; możliwość pełnienia ważnych urzędów 
i nabywania ziemi na własność przez mieszczan.

Posłowie będący zwolennikami refom skupili się wokół ówczesnego Marszałka Sejmu - Stanisława Małachowskiego, Ignacego Potockiego oraz Hugona Kołłątaja. Dążyli oni do przebudowy ustroju państwa, więc w porozumieniu z królem opracowali projekt konstytucji.