Disa nga veprat

Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur

Rrethimi

Kronikë në Gurë

Pallati i Ëndrrave

Dosja mbi H.

Piramida    Shpirti

Rënia e Qytetit të Guri

Çmime të shquara

Prix mondial Cino Del Duca

1992

Çmimi Ndërkombëtar 

Man Booker 2005

Çmimi Princi i Asturias

2009

Çmimi i Jerusalemit

2015

Urdhri i Legjionit të Nderit

2016

Çmimi Park Kyong-ni 2019

Çmimi Ndërkombëtar Neustadt për Letërsi

2020

Ismail Kadare (28 janar 1936 - 1 korrik 2024) ishte një romancier, poet, eseist, skenarist dhe dramaturg shqiptar. Ai ishte një figurë dhe intelektual kryesor letrar më i njohur  ndërkombëtarisht, i përqendruar në poezi deri në botimin e romanit të tij të parë

"Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur" i cili e bëri të famshëm ndërkombëtarisht.

Kadare konsiderohet nga disa si një nga shkrimtarët dhe intelektualët më të mëdhenj të shekujve 20 dhe 21, dhe si një zë universal kundër totalitarizmit. Duke jetuar në Shqipëri gjatë një kohe censure të rreptë, ai hartoi strategji për të tejkaluar censurën komuniste që kishte ndaluar tre nga librat e tij, duke përdorur mjete të tilla si shëmbëlltyra, miti, fabula, përralla popullore

, alegori dhe legjenda, të spërkatura me kuptim të dyfishtë, aludime, insinuata, satirë dhe mesazhe të koduara. Në vitin 1990, për t'i shpëtuar regjimit komunist ai u largua në Paris. Nga vitet 1990 atij iu kërkua të bëhej President konsensual i vendit, por refuzoi. Në vitin 1996, Franca e bëri atë një bashkëpunëtor të huaj të Académie des Sciences Morales et Politiques, dhe në vitin 2016, ai ishte fitues i Commandeur de la Légion d'Honneur.

Në vitin 1953 boton si gjimnazist një përmbledhje me poezi “Lirika. Bëhet i njohur duke thurur vargje. Ai botoi në shumë gazeta dhe revista si gazetar dhe kryeredaktor i revistës “Les Lettres Albanese”. Përmbledhja e tij e dytë “Endërrime”, u shpërblye me çmim më 1957. Pas gjimnazit vazhdon studimet për letërsi në Universitetin e Tiranës dhe merr një bursë për Institutin e Letërsisë Gorki në Moskë. Më 25 tetor 1990 largohet nga Tirana dhe kërkon azil politik në Francë.

Hapësira e krijimtarisë së Kadaresë ngërthen gati gjysmën e globit, nga Evropa në Kinë, duke kaluar përmes Egjiptit të lashtë, por shtrihet gjithashtu në botë të padukshme, në mbretëritë e hyjnive e të ferrit e kudo. Romanet e tij si Prometeu, Endrra mashtruese, Nata e Sfinskit, Piramida, Kush e solli Doruntinën, Ura me tri harqe, etjer, mbulojnë mijëvjeçarë të tërë të historisë njerëzore, që nga antikiteti më i thellë dhe gjer në rënien e komunizmit, duke kapërcyer gjithashtu në kohët tej njerëzore të legjendës e miteve…

Lirika, vjersha dhe poema

Frymëzime djaloshare 

Ëndërrime 

Princesha Argjiro 

Shekulli im, 

Përse mendohen këto male 

Motive me diell 

Koha

 Ca pika ranë mbi qelq

 Kristal 

Pa formë është qielli 

Vepra e plotë poetike   

Tregime, novela dhe drama
Ditë kafenesh 
Qyteti i Jugut 
Emblema e dikurshme 
Gjakftohtësia 
Koha e shkrimeve 
Tri këngë zie për Kosovën 
Ikja e shtërgut 
Vjedhja e gjumit mbretëror 
Përballë pasqyrës së një gruaje 
Stinët e mërzitshme në Olimp 
 Koha e dashurisë 

Bisedë për brilantet në 

pasditen e dhjetorit

Romane

Gjenerali i ushtrisë së vdekur 

Përbindëshi    

Dasma          

Kështjella                         

Kronikë në gur      

Dimri i vetmisë së madhe            

Nëntori i një kryeqyteti Breznitë e Hankonatëve    

Muzgu i perëndive të stepës    Kamarja e turpit            

Ura me tri harqe                        Kush e solli Doruntinën Prilli i thyer         Pallati i ëndrrave    

Dosja H                                       Nata me hënë     

Krushqit janë të ngritë                           

Viti i mbrapshtë    

Koncert në fund të dimrit 

Qorrfermani    

Piramida     

Shkaba    

Spiritus               

Lulet e ftohta të marsit     

Qyteti pa reklama                

Loja dhe vdekja e Lul Mazrekut    Hija                            Pasardhësi

 Darka e gabuar

Aksidenti 

Kukulla 

Sprova(studim për një çështje shkencore, shoqërore etj. me një vështrim të parë të përgjithshëm), studime dhe intervista

Autobiografia e popullit në vargje  Linja të largëta   Mbi Eposin e Kreshnikëve 

Eskili ky humbës i madh   Ftesë në studio    Pesha e kryqit 

Nga një dhjetor në tjetrin    Dialog me Alain Bosquet       Kushëriri i engjëjve 

Kombi shqiptar në prag të mijëvjeçarit të tretë                Ra ky mort e u pamë    

  Kohë barbare Bisedë përmes hekurash                             Unaza në kthetra     

Poshtërimi në Ballkan  Dantja i pashmangshëm 

Identiteti evropian i shqiptarëve*Hamleti,

 princ i vështirë  Mosmarrëveshja      

Mbi krimin në Ballkan     Çlirimi i Serbisë prej Kosovës 

Mëngjes në Kafe Rostand         Kur sunduesit grinden    

  Kohë për rrëfim

Sprova “Identiteti evropian i shqiptarëve” e Ismail Kadaresë flet për identitetin kombëtar të shqiptarëve.

Disa veçori të veprës së Kadaresë

Përdorimi i mitive dhe figurave mitologjike. Mitologjia dhe mitet duke qenë një përfytyrim fantastik i marrëdhënieve shoqërore të popujve. Lëvrimi i temës historike e cila shtrihet ndonjëherë deri në kufijtë e mitologjisë. Personazhe të temave historike ka raste që u shkon përshtat manteli mitik. Kadareja është gjithnjë i ndjeshëm ndaj krijimtarisë folklorike nga e cila ka marrë lëndë duke shfrytëzuar në mënyra të ndryshme. Në veprat e tij ka figura shprehëse, leksik nga shumë lloje mitologjish: pagane, afetare, egjiptiane, greke, romane, slave, iliro-shqiptare, por që mbizotëron mitologjia greke.

Përdorimi i lëndës mitike në tri shkallë: 1. Përdorimi me kuptimin e tyre të hershëm. 2. Aktualizimin e tyre për të vënë më mire në dukje përmbajtjen e një dukurie a personazhi në kohë të reja. 3. Çmitologjizimi i tyre. Në rastet kur figurat mitologjike vihen në shërbim të ngjarjeve dhe personazheve bashkëkohorë ato përdoren kësisoj me një kuptim të ri. 

Veçori të gjuhës dhe stilit

Në veprën e Kadaresë krahas ligjërimit, rrëfimit të subjektit, individualizimit të personazhve si veçori të stilit do të veçohet përdorimi i figurave letrare të cilat jo vetëm plotësojnë atë çka kërkon të arrijë autori por herë-herë shënojnë një hap cilësor në njohjen dhe karakterizimin e personazheve, dukurive, ngjarjeve, sendeve. Figurat si: krahasime, paralelizmat, analogjitë, shpirtëzimet, simbolet, konvencionet, hiperbolat, paradokset, alogjizmat bëjnë të paraqitet një sistem i plotë që ka konceptin e vet, strukturën, funksionin, burimet, variantet. Megjithatë është një sistem i hapur, jo i kodifikuar, përherë i freskët.

Mënyra origjinale të trajtimit të temave në veprat e tij

Koncepti hero-send të jetë i copëtuar ose simbol. Shpeshherë kemi pranëvënie të tragjikes, komikes, të bukurës, të shëmtuarës që përqasin shumanësi të personazhit. Kadare nuk vendos kufij të qartë kohorë dhe hapësinorë të veprimit me anë të kuptimeve të paracaktuara duke univesalizuar dukuritë shoqërore. Motivet i merr nga eposi, baladat, legjendat, gojëdhënat, udhëtimet jetë-a-vdekje.

Universaliteti

Aftësia për t’u dhënë krijimeve letrare karakter sa unikal aq edhe universal është një nga vlerat e artit kadarean. Vepra e tij emeton probleme të rëndësishme. Ajo sugjeron të vërteta universal e po ashtu filtrohet një koncentrat që ja vlen të diskutohet për atë fragment kohor të caktuar kur janë vendosur ngjarjet, që në fund shndërrohet në një kohë ideale dhe të largët.

Arkitektura e veprës letrare

Në krijimtarinë e tij kompozicioni çmohet si një nga potencialet që e veçojnë atë. Karakterizohet nga zhdërvjelltësia, përthyerja e një kompozicioni unik e drejtvizor duke përdorur mozaikë kompozicionalë, të harmonizuar ku gjen: fjalën e autorit në vetën e tretë, monologë personazhesh, copra ditaresh, raportesh, relacionesh, letra dhe mesazhe ndërmjet personazheve, dialogë në formën e dramës, kronika dhe gjithfarë alternimesh të kohës. Shpeshherë në qendër të ndërtimit kompozicional gjendet kontrasti. Përthyerja në kapituj e mikrokapituj duke ju shmangur rrjedhës së përgjithshme të ngjarjeve dhe zgjerojnë këndvështrimin. Këto ndërhyrje quhen me gjithfarë emrash: si kapituj pa emër, kapitulli i parafundit, kapitulli i fundit, kronika, të thënat e personazhit x, etj Përsa i përket personazhit qëndror si një element që bie në sy në kompozicionin e një vepre dallohen disa tipe.  

Arkitektura e veprës letrare(Vazhdim)

Ka vepra që:

 1.Kanë një personazh qëndror. 

2- Këtë rol e luan një dyshe. 

3- Dy a tri personazhe sillen si katalizatorë të subjektit pa kuptuar se ata nuk kanë ndonjë funksion.

Fjala e autorit ka një peshë specifike pasi është më tepër tregim sesa rrëfim, dhe përshkrimi është vlerësim sesa ekspozim. Digresionet dhe alternimet janë një tjetër cilësi kompozicionale e tij të cilat janë krejtësisht funksionale dhe brenda vibrimit të subjektit të veprës dhe të ngjarjeve që trajtohen.