Rejim ve Rejim Türleri

Rejim bir devleti oluşturan siyasi yapıların bütünü anlamına gelmektedir. Devlet yönetiminde egemenin kim olacağına ve egemenliğin ne şekilde kullanılacağına rejim çeşidine göre karar verilir.

Rejimleri oluşturan siyasi sistemlerin içine doğrudan demokrasi girebileceği gibi, askeri yönetim gibi totaliter rejimler de girebilir. Bugün dünya çapında rejim çeşitlerine baktığımız da genelde demokratik cumhuriyetler, monarşiler ve temsili demokrasiler ile karşılaşırız. Rejim çeşitlerini genel bir şekilde katılım ağırlıklı; doğrudan demokrasi ve temsil ağırlıklı; temsili demokrasi olarak ayırabiliriz.

Temsili demokrasiler bugün modern dünyanın en çok tercih ettiği siyasi yönetim şeklidir. Bu rejimde siyasi karar alıcılar o rejimi uygulayan ülkenin vatandaşları tarafından doğrudan yapılan bir seçimle iş başına gelir. Bu ülkede temsili demokrasinin ideallerine ulaşabilmek için Halkın seçimiyle iş başına gelen siyasiler karar alırken bu kararın halkın genel iradesini yansıtmasına önem vermelidir. Temsili demokrasiyi doğrudan demokrasiden ayıran nokta ise doğrudan demokrasilerde halkın devleti ilgilendiren bütün konularda karar almaya dahil olmasıdır. Bunu ise iki yolla yapabilir; birincisi referandum ikincisi ise sivil toplum örgütleridir. Sivil toplum örgütleri kendi dünya görüşleri, ekonomik, sosyal ve siyasi çıkarları adına; devlet nezdinde propaganda yapar ve baskı uygularlar. Ayrıca bir kanun teklifinin kanun olma sürecinde veya reddedilmesinde rol oynarlar.

Temsili demokrasiler içinde parlamenter rejim, başkanlık rejimi, yarı başkanlık rejimi, meclis hükümeti rejimi vardır. Parlamenter rejimde yasama ve yürütme birbirinden ayrı fakat etkileşim içinde olmalarını sağlayan mekanizmalar vardır. Yürütme iki başlıdır; devlet başkanı yürütmenin sorumsuz başını oluşturmaktadır, yürütmenin parlamentoya karşı sorumlu organını ise başında başbakanın bulunduğu bakanlar kuruludur. Parlamentoda çoğunluk ilkesi esastır. Mecliste çoğunluğu sağlayan parti aynı zamanda hükümeti oluşturur. Yasama güvensizlik oyu vererek yürütmeyi düşürebilir.

Başkanlık Sistemi, katı bir kuvvetler ayrılığı ilkesine dayalıdır; iki organ da halk tarafından farklı seçimlerle doğrudan olarak seçilir. Parlamenter sistemin aksine yasamanın yürütmeyi veya yürütmenin yasamayı feshetme yetkisi yoktur. Başkan hem devlet başkanı görevini hem de hükümet başkanlığı görevini yerine getirmekle sorumludur. Yarı başkanlık seçiminde ise devlet başkanı yürütme görevini başbakanla paylaşmaktadır. Başkan parlamentodan bağımsız

olarak hareket eder, bakanlar kurulu ise parlamentoya karşı sorumludur yani yasamanın hükümeti güven oyu vererek düşürme yetkisi vardır, bununla beraber bakanlar kurulu başkandan bağımsız olarak hareket edebilir. Bu ikili otorite yapısı farklı konularda dengelerin farklı yöne kaymasına izin verebilmektedir.

Cumhuriyet ve Demokrasi

Demokrasi ve cumhuriyet birbirlerinin gerekli şartları değildir. Bir rejim cumhuriyet olup, egemenliğini halktan aldığını savunsa bile demokratik bir olmayabilir, ya da demokratik bir ülkenin yönetim rejimi cumhuriyet olmayabilir. Demokrasi özgürlükçü bir tutumu temsil etmektedir. Cumhuriyetçiler ise sınırsız özgürlüğün devletin esaslarına zarar verebileceğini savunurlar ve özgürlüklerin sınırlandırılmasını isterler. Cumhuriyet karşıtı fikirlere özgürlük tanınması cumhuriyete zarar verebileceğinden, demokratik uygulamalardan taviz verebilirler. Demokrasi yanlıları ise bütün farklı fikirlerin seslendirilmesi taraftarıdır. Bu farklılıklar, geldikleri coğrafya ile açıklanabilir. Cumhuriyet Rom İmparatorluğu’nun, demokrasi ise Antik Yunan’ın eseridir.

Demokratik Hükümet Sistemleri

Ülkenin siyasal sistemi ile hükümet sistemi birbirinden farklıdır. Siyasal sistem, düzenin dayandığı temel ilke,kurallar ve meşruiyet dayanaklardır. Hükümet sistemi ise devlet iktidarının örgütlenme ve işleme biçimini gösterir vegenellikle ülkenin geleneklerine, sosyo-ekonomik ve kültürel şartlarına göre değişir.

Parlamenter Sistem:

*Yürütme işlevi iki ayrı organ tarafından yerine getirilir. Bu organlar ‘devlet başkanı’ ve ‘bakanlar kuruludur’.

*Devletin başı ve hükümetin başı farklı isimlerdir.

*Monarşilerde devlet başkanına kral, prens, imparator vb, cumhuriyette cumhurbaşkanı adını alır.

*Devlet başkanının rolü semboliktir.(yetkileri azdır)

*Devlet başkanını parlamento seçer.

*Yürütme işlevini hükümet başkanı ve bakanlar kurulu yürütür.

*Başbakan meclis içerisinden seçilir.

*Yürütme organı, göreve başlamak için yasamanın güvenoyuna ihtiyaç duyar.

*Devlet başkanı belirli şartlarda meclisi feshedebilme yetkisine sahiptir.