Hacivat ve Karagöz'ün sahiden yaşayıp yaşamadığı, yaşadılar ise de nerede bulundukları kesin olarak bilinmiyor. Yapılan kültür araştırmaları ve rivayete göre Bursa'da Ulucami'nin imalatı esnasında çalışan 2 işçi oldukları, (Kambur Bali Çelebi) Karagöz’ün demirci ustası, (Halil Hacı İvaz ) Hacivat’ın ise duvarcı ustası olduğu biliniyor.

Rivayete göre, bu ikilinin aralarında komik diyaloglardan oluşan çekişmeler vardır ve inşaatta da pek çalışmazlar. Bu durum diğer işçilerin de çalışmamasına sebep vermiş. Orhan Gazi'nin, " Cami zamanında bitmezse kelleni alırım " dediği cami mimarı ise inşaatın bitmediğini söylemiş ve Karagöz ve Hacivat’ı şikayet etmiş. Bunun üzerine ikili idam edilmiş.  Karagöz ve Hacivat'ı seven ve ölümlerine çok üzülen Şeyh Küşteri, onların kuklalarını yapmış ve perde arkasından oynatmaya başlamış. Bu sayede de Hacivat ve Karagöz tanınmış.

   Gölge oyunu, aslında yüzlerce yıllık geçmişi olan bir sanat dalı. Genel olarak anlayacak olursak,  havan derileri kesiliyor ve bu derilerden çeşitli figürlerin oluşturuluyor; İnsan, hayvan ya da eşya gibi ve bir ışık kaynağı önünde oynatılıyor. Bu oynatılan figürlerin gölgeleri de sıkıca gerilmiş bir perde üzerine yansıtılıyor. Figürlerin gölgeleri ile oynatılan oyuna da ‘gölge oyunu’ adı veriliyor.

Karagöz oyunu, aslında Geleneksel Türk Tiyatrosu’nun başlıca türlerinden biri. Karagöz ve Hacivat oyunu daha çok Karagöz’ün söylenen sözleri yanlış anlamasından kaynaklı komik diyalogların ortaya çıkmasından oluşuyor. Buna bir de dans ve müzik eklendiğinde şenlik başlıyor. Oyunlarda gösterilen konular ise kim tarafından düzenleniyor bilinmiyor, doğaçlama olarak ilerliyor. Bu gösterimi yapan kişiye ‘hayali’ ya da ‘hayalbaz’ deniyor. Hayalinin yardımcısına ise çırak, yardak, dayrezen ve sandıkkâr adı veriliyor.