Mimo rozbioru Polski Stanisław  August nie zaprzestał reform. Uważał, że to jest jedyna szansa uratowania państwa. Razem z jego zwolennikami utworzy stronnictwo królewskie, które starało się o pozwolenie od Rosji na powiększenie armii i  zmianę ustroju. Doprowadziło to do wycofania wojsk rosyjskich z Rzeczpospolitej w 1780r.  

Królowi sprzeciwiło się stronnictwo magnackie. Przedstawili się jako patrioci i oskarżali o wysługiwanie się Rosji. Chociaż w tajemnicy zabiegali o poparcie carycy.

Katarzyna II wykorzystała walkę i raz popierała jedno stronnictwo - a raz drugie aby żadne nie zyskało przewagi.Rzeczpospolita miała pozostać słaba .

Stanisław August myślał, że jeśli zostanie wierny Rosji, caryca pozwoli  mu na reformy, dlatego gdy wybuchła wojna rosyjsko-turecka, zaproponował Katarzynie II sojusz. Władczyni odmówiła. Wojna rosyjsko-turecka zaniepokoiła króla Prus, więc przedstawił się jako "obrońca polskiej wolności" co było kłamstwem. Prusy pragnęły zagarnąć Gdańsk,Toruń i Wielkopolskę. Król Prus odciągnął Rzeczpospolitą od współdziałania z Rosją.

Część magnatów i szlachty uznała, że Prusy szukają sprzymierzeńca przeciwko Rosji. Ludzie ci utworzyli stronnictwo patriotyczne, które chciało zawrzeć sojusz z Prusami. Sprzeciwiało się ono stronnictwu magnackiemu i królewskiemu. Najwybitniejszymi członkami stronnictwa patriotycznego byli pisarze polityczni i księża Stanisław Staszic i Hugo Kołłątaj. Ich teksty spotykały się z poparciem i z protestem.

Turcja okazała się silniejsza i caryca musiała wysłać na front potężną armię. Międzynarodowa sytuacja państwa była wyjątkowo korzystna, gdy w 1788r. zebrał się w Warszawie sejm.  Był to sejm zwany Sejmem Wielkim albo Czteroletnim. Zasiadali w nim ludzie oświecenia którzy pragnęli naprawy państwa. Natrafili na opór Sarmatów broniących "złotej wolności". Podczas sejmu nie obowiązywało liberum veto. W 1788r. uniesieni entuzjazmem posłowie uchwalili podniesienie liczby wojsk a w 1790r. wprowadzili stały podatek na utrzymanie armii. Mieli go płacić szlachta i duchoweństwo .

Entuzjazm posłów szybko opadł. Wielogodzinne obrady upływały na niepotrzebnym gadulstwie.W 1789r. sejm zlikwidował Radę Nieustającą. W 1790r. posłowie zerwali sojusz obronny z Prusami. 

W 1790r. armia rosyjska zaczęła odnosić sukcesy w wojnie z Turcją. Członkowie stronnictwa patriotycznego zdali sobie sprawę, że zostało im niewiele czasu na zmianę ustroju. Pogodzili się z królem i wraz z nim postanowili uchwalić Ustawę rządową, czyli konstytucję państwa.

Stanisław August  napisał projekt tego dokumentu. Został on zmieniony w wyniku tajnych rozmów króla z grupką działaczy stronnictwa patriotycznego. Hugo Kołłątaj opracował ostateczną wersję projektu konstytucji. Wiosną 1791r. dopuszczono do tajemnicy innych posłów stronnictwa patriotycznego. Żeby konstytucja stała się prawem, musiał ją zatwierdzić sejm. Kłopot polegał na tym ,że jej zwolennicy stanowili sejmową  mniejszość. Podstępem uniknęli przegłosowania. 

Rozpoczęli obrady  po przerwie wielkanocnej, dwa dni wcześniej niż zaplanowano. Dlatego 3 maja 1791 r. w sali sejmowej znalazło się tylko 182 posłów i senatorów (spośród ok 500). Choć większość zebranych stanowili zwolennicy konstytucji, zaplanowana przez nich zmiana ustroju państwa nie była zgodna z prawem. Oni uważali jednak, że nie ma innej opcji ocalenia Rzeczypospolitej. O 11 rano marszałek sejmu otworzył posiedzenie sejmu. Rozpoczęło ją czytanie zagranicznych doniesień o zagrożeniu państwa. 

Gdy osoba która czytała umilkła, Stanisław August oświadczył, że jedyny ratunek widzi w przyjęciu konstytucji - i kazał ją odczytać. Burzliwa dyskusja ciągnęła się przez kilka godzin. O 6 wieczorem król zaprzysiągł dokument. Od daty uchwalenia nazwano go Konstytucja 3 maja.